عکاسی مستند، هر آنچه در موردش باید بدانید!

می توان به صورت موجز، عکاسی مستند (Documentary Photography) را اینگونه تعریف کرد:

عکاسی مستند یعنی ثبت روایتی حقیقی چنان که عکاس تلاش کند کمترین دخالتی در بازنمایی واقعیت نداشته باشد.

و در تعریف روایت، اچ.ریپورت ابوت نویسنده‌ی آمریکایی آورده است:

«روایت بازنمایی یک رخداد یا مجموعه رخداد است و اگر اتفاق را از آن بگیریم روایتمان با خاطره چندان تفاوتی ندارد.»

با این حال می‌توان نمونه‌هایی یافت که به الزام وجود رخداد در روایت قائل نباشند و همین که نویسنده توان بازنمایی واقعیتی را داشته باشد به روایت رسیده است. و اما در عکاسی مستند اینطور به نظر می‌رسد که جا برای هر دو تعریفِ روایت باز است.

درا ین مطلب، یلووال مدیا قصد دارد به موضوع عکاسی مستند بپردازد و بعد از تعریف عکاسی مستند، تاریخچه‌ و انواع آن را نیز بررسی کند.

تعریف عکاسی مستند

یکی از تفاوت‌های عکاسی مستند با باقی ژانرهای عکاسی این است که هنر در خدمت موضوع اجتماعی، سیاسی یا فرهنگی است حال آنکه موضوع از زیبایی هنری فرسنگ‌ها فاصله داشته باشد.

در عکاسی مستند عکاس با ثبت اتفاقی که در نظر چندان زیبایی بصری ندارد، به ثبت واقعیت در تاریخ کمک می‌کند.

پرواضح است که عکاس در چنین ژانری باید با بی‌طرفی تمام نهایت سعی خودش را در بازنمایی حقیقتِ سوژه انجام دهد.

تاریخچه‌ی عکاسی مستند

با توجه به تعریف بالا و بازنمایی یک روایت توسط عکس، احتمالا تاریخ اولین عکاسی مستند با تاریخ ثبت اولین عکس‌ها همزمان است اما پررنگ‌ترین تأثیر آن به اواخر قرن نوزدهم و ابتدای قرن بیستم برمی‌گردد، اول در جنگ‌های داخلی آمریکا و بعد در جنگ داخلی اسپانیا عکاسی مستند توانست گزارش دقیقی باشد از چهره‌ی حقیقی جنگ و بی‌عدالتی.

انواع عکاسی مستند

عکاسی مستند زیرمجموعه‌ای گسترده دارد و با توجه به هدف و سوژه‌ی عکاسی، نوع آن مشخص می‌شود و بسته به نوع، تجهیزات و نورپردازی در آن تغییر می‌کند که در زیر به اختصار انواع آن نام برده می‌شود و در مقالاتی مجزا به این دو موضوع یعنی نورپردازی در عکاسی مستند و تجهیزات مورد نیاز در عکاسی مستند پرداخته‌ایم. همچنین از میان انواع آن به منظور بررسی عکاسی از مراسم عروسی در اینجا مطلبی نوشته‌ایم.

• عکاسی خبری
• عکاسی جنگ
• عکاسی طبیعت
• عکاسی اجتماعی
• عکاسی خیابانی
• عکاسی حیات وحش
• عکاسی از مراسم عروسی

ماندگاری عکس‌های مستند

حتما شما هم این تجربه را داشتید و بارها عکسی را دیده‌اید و به واسطه‌ی عکس از موضوعی مطلع شدید و آن عکس در ذهنتان ماندگار شده است در حالی که اصلا نام عکاس را نمی‌دانید، این اشتراکی میان عکاسان مشهورِ عکاسی مستند هست. عکس‌ها به اعتبار روایتی تأثیرگذار بیش از نام عکاس در خاطر بیننده می‌ماند. اما در این چند خط می‌خواهیم سراغ چند عکس مستند ماندگار برویم و عکاس آن‌ها را بشناسیم.

استیو مک کوری یکی از معروف‌ترین عکاسان مستند است که با عکسی از شربت گل زمانی نامش میان عکاسان مطرح جهان ثبت شده است و اگر می‌خواهید از او و عکس ماندگارش بیشتر بخوانید می‌توانید به مطلبی با عنوان “ربط عکاسی مستند و چشم تیله ای یا چگونه می توان به یک عکاس خوب تبدیل شد؟” در سایت یلووال مدیا رجوع کنید.

یکی ار قدیمی‌ترین عکس‌های مستند که بسیار معروف هم هست به جنگ داخلی اسپانیا و ثبت لحظه‌ای برمی‌گردد که سرباز جمهوری‌خواه اسپانیایی زخمی شده و در حال افتادن است.

هرچند سال‌ها پس از انتشار این عکس، جنجالی برپا شد که ادعا می‌کرد این عکس ثبت یک لحظه‌ی تاریخی و واقعی نیست. به هر روی رابرت کاپا توانست با این عکس به شهرتی جهانی برسد و پس از آن لحظات تاریخی بسیاری را از اتفاقات تاریخی، سیاسی و فرهنگی ثبت کرد و دیده و ماندگار شد.

هرچند عکاس مستندی که به واسطه‌ی ثبت لحظه‌ای تاریخی، در تاریخ تاثیر داشته‌اند کم نیست اما به عنوان آخرین معرفی سراغ کاوه گلستان رفته‌ایم. عکاسی که به استناد نوشته‌ی مزارش در راه ثبت حقیقت کشته شد. از او عکس‌های بسیاری از اعتراضات بهمن 1357 و جنگ ایران و عراق ثبت شده است و بابت آن جایزه‌ی رابرت کاپرا را برده است.

او در نهایت حین انجام مأموریت در جنگ عراق و امریکا در عراق و بر اثر انفجار مین درگذشت.