نگاهی به اصول فیلم برداری در سینمای دیجیتال

مستر بين سابق در برابر زنبور سال 2022

هلیا فرجی

يك صورت گرد، موهاي نسبتا مشكي پرپشتي كه حالا سن شصت و هفت سالگي سفيدشان كرده، ابروهايي كه كج و معوج روي پيشاني آرام و قرار ندارند و امضاي آخر يك خال روي لپ راست. تمام اين ها فقط ميتواند در يك نفر جمع شود كه عادت داريم “مستر بين” صدايش كنيم ولي به گمانم خودش خوش دارد به نام خودش يعني “روان اتكينسون” او را بشناسيم. كمدين و فيلمنامه نويس بريتانيايي كه از سال 1990 پشت يك پرده سفيد با چشم هاي باز و كراوات قرمز در چشمانمان زل ميزد تا همين امسال كه نصف صورتش يك فاجعه را ميپوشاند و با اخم  به يك زنبور چشم دوخته، همواره در خاطراتمان نقش داشته است. از تفاوت هاي پوستر دو فيلم، پيداست كه اين چند ساله اوضاع دنياي پشت سرش بسيار دگرگون شده است. طوري كه از دقيقه 18 قسمت اول سريال “مرد در برابر زنبور” در حالي كه با خنده حرص ميخوريد كه با يك شخصيت دست و پا چلفتي رو به رو هستيد، متوجه آن ميشويد. تغييراتي كه پيشرفت تكنولوژي و رواج فيلم برداري و سينماي ديجيتال در اين سي و دو سال تاثير چشمگيري بر آن داشته اند و حتي در سينما ايران هم نظر برخي از فيلمساز هايي كه طرفدار رعايت سنت هاي كلاسيك در فيلمسازي هستند نيز به خود جلب كرده است. از معروف ترين آنها ميتوانيم از مسعود كيميايي نام بياوريم كه سال 1378 براي ساخت فيلم “محاكمه در خيابان” از روش ديجيتال براي فيلم برداري استفاده كرد. از ديگر فيلم هايي كه در سينماي ايران به اين شكل فيلمبرداري و ساخته شدند ميتوان به بوتیک (به نويسندگي و كارگرداني حمید نعمت‌الله) و شما فقط دو بار زندگی می‌کنید (به كارگرداني بهنام بهزادی) اشاره كرد. براي كشف اين تحولات در اين مقاله يلووال مديا به سراغ فيلم برداري و سينماي ديجيتال رفته ايم.

رد دست رنگارنگ تكنولوژي بر سينما

تكنولوژي در چند سال اخير رنگ جديد و متفاوتي به زندگي روزمره همه زد و قطعا عالم هنر هم از اين قاعده مستثنا نيست و هیچ هنری به اندازه سینما به واسطه تغییر و تحولات صنعتی و تکنولوژیک دستخوش دگرگونی نبوده است. از نحوه تماشا كردن فيلم و عرضه آن به مخاطب تا نحوه ساخت فيلم و عالم پشت پرده همگي به شكل مشهود و حتي ترسناكي دچار دگرگوني شدند. اين تحولات براي ما كه تماشاچي هستيم، شرايطي را فراهم كرده كه در كمال راحتي روي صندليمان لم بدهيم و دي وي دي فيلم دلخواهمان را در دستگاه بگذاريم و در هر ساعتي ببينيم، براي اين امكانات بايد قدردان سينما ديجيتال و اين تحولات باشيم.

وقتي از فيلم برداری ديجيتال حرف مي زنيم، از چه حرف مي زنيم؟

در قدم اول براي شناخت بيشتر تغييرات پشت پرده بايد به تعريفي اجمالي از فيلم برداری ديجيتال بپردازيم. اصطلاح «فیلم‌سازی دیجیتال» می‌تواند به تعدادی از فرآیندها و تکنیک‌های مختلف مورد استفاده در فیلم‌های مدرن اشاره داشته باشد و به سادگی می‌تواند به معنای استفاده از دوربین‌های دیجیتال یا جنبه‌ های دیجیتالی گسترده‌تر مانند شخصیت‌ها و محیط‌هایی باشد که به طور کامل در یک رایانه ایجاد شده‌اند. بدين گونه كه كليد ساخت تمام مراحل يك فيلم از فيلم برداري تا تدوين و صداگذاري دست يك دوربين و رايانه خانگي است. كه به نظر ميرسد اين كليد طلايي، كار را براي فيلمسازان تازه كار و كم تجربه راحت تر كرده و به آنها دلگرمي داده كه ايده هاي در سرشان را اجرايي كنند.

سنگ هايي كه جلوي پاي فيلم هاي كلاسيك مي افتاد

حالا اينكه چطور فيلم سازي ديجيتال دست فيلمساز ها را ميگيرد و در راه كمكشان ميكند، قابل بحث و پيگيري است. دوربین‌های دیجیتال هزینه‌های ساخت فیلم را بسیار کاهش داده‌اند، زیرا فیلم‌های گران‌ قیمت با روش‌های ذخیره ‌سازی دیجیتالی جایگزین شده‌اند که دوام بیشتری دارند، ایمن‌ تر هستند و هزینه کمتری نسبت به فیلم دارند. سلولوئیدی كه فيلم هاي قديمي روي آن چاپ ميشد به مرور زمان فرسايش مي يافت و از بين مي رفت و اين اتفاق باعث ميشد كه تعدادي از فيلم هاي كلاسيك به علت محافظت نامناسب در آن زمان از بين بروند و با به كارگيري روش هاي جديد، نگهداري از فيلم هاي ارزشمند به يكي از بديهي ترين و ساده ترين موارد تبديل شد. مورد دوم كه در هيچ برهه زماني قابل چشم پوشي نيست، كاهش هزينه هايي است كه صرف ساخت فيلم ميشود. عدم استفاده از نگاتیوهایی که در فیلمبرداری 35میليمتری (اسم مرسومي براي فيلم عكاسي است با ابعاد 36 در 24 ميليمتر كه به عنوان يك قالب استاندارد در تجهيزات عكاسي شناخته ميشود) مورد استفاده قرار می‌گیرد و هزینه قابل توجهی را به فیلم تحمیل می‌کند، به گونه‌ای که گاهي دست فیلمساز برای تکرار برداشت‌ها را برای رسیدن به برداشت موردنظرشان می‌بندد، نخستين و مهمترين قدم رو به جلو در اين زمينه است. البته با اينكه خريد يا حتي اجاره دوربين هاي ديجيتال مشمول هزينه قابل توجهي است، اما در كنار ميزان هزينه اي كه در ساخت فيلم هاي سنتي براي همكاري با استوديوهاي بزرگ خرج مي شود ناچيز است.

سينماي ديجيتال از رنگين كمان جادويي تا آواتار محصوركننده

اولين نشانه هاي ظهور سينماي ديجيتال در جهان از اوایل 1990 آغاز شد اما به علت ضعف در انتقال اين حجم عظيم از اطلاعات، پيشرفت قابل توجهي نداشت. با اين حال اولين فيلم جهان كه از تكنيك هاي گسترده توليد ديجيتال استفاده كرد فيلم “رنگين كمان” ساخته باب هاسكينز در سال 1995 بود. طبق جستجوی ما در یلووال مدیا اين فيلم با اولين دوربين فيلمبرداري الكترونيكي سوني ضبط شد و بيش از 35 دقيقه پردازش تصوير ديجيتال، جلوه هاي بصري و صوتي را به مخاطب ارائه داد. در سال 1998 با معرفي دوربين هاي ويدئويي حرفه اي ديجيتال، اين ايده كه حالا ما آن را با عنوان “سينماتوگرافي ديجيتال” ميشناسيم، مورد توجه قرار گرفت. به عقيده برخي فيلم “آخرين پخش” به كارگرداني “لنس ويلر” در سال 1998 اولین ویدیوی بلند است که به طور کامل بر روی تجهیزات دیجیتال سطح مصرف کننده ویرایش شده است. پس از آن اين صنعت روز به روز بيشتر مورد توجه فيلمسازان قرار گرفت طوري كه در سال 2009 “ميليونر زاغه نشين” ساخته “دني بويل” اولين فيلمي شد كه عمدتا به صورت ديجيتالي فيلمبرداري شده بود و جايزه اسكار بهترين فيلمبرداري را هم دريافت كرد. از مقايسه اين فيلم با امتياز 8 در imdb و فيلم “رنگين كمان” با امتياز 4.4 در imdb قابل برداشت است كه ميزان محبوبيت سينماتوگرافي ديجيتال از ديدگاه مخاطب به چه اندازه بوده است. امروزه دوربين هاي شركت هايي مانند سوني، پاناسونيك، JVC و كنون گزينه هاي مختلفي را براي فيلم برداري با كيفيت بالا ارائه می‌دهند. در بالاترین سطح بازار، دوربین هایی با هدف خاص بازار سینمای دیجیتال ظهور کرده اند. همه اين تغييرات به ساده تر شدن فرايند ساخت يك فيلم سينمايي كمك كرده است، زيرا فيلم برداری ديجيتال ابزارهاي بيشتري براي ساخت فيلم در اختيار فيلمسازها قرار داده است.