آشنایی با اصول اولیه ی طراحی صدا، صدا سازی و صداگذاری در سینما

زیرپوست دوبله ها و صداسازی های ماندگار

برای بیشتر ما، اوشین، پزشک دهکده، هایدی، آنه شرلی، جواهری در قصر، جومونگ و ده ها سریال یا کارتون خاطره انگیز دیگر یادآور خاطرات دوران کودکی و نوجوانی هستند. این ماندگار در ذهن بیشتر از اینکه به دلیل قصه ها و ماجراهای آن ها باشد، به خاطر دوبله ی بی نظیرشان است. سال های بعدتر که وارد دوران سی دی و کامپیوتر و اینترنت شدیم، با دوبله های مهرداد رئیسی و گروه گلوری عاشق انمیشن های والت دیزنی شدیم. صدا گذاری فوق العاده ی دوبلورهای ایرانی، مثل زعفرانی بود که به این فیلم ها و انیمیشن ها عطر و طعم خاص ایرانی اضافه می کرد.

اما صداگذاری محدود به دوبله ی فیلم و کارتون های غیرفارسی نیست. اگرچه شناخت بیشتر ما از این فرایند محدود به همین چهارچوب خاص است. شاید به غیر از کسانی که به طور حرفه ای در این زمینه مشغول به کار هستند، کمتر کسی واژه های طراحی و تدوین صدا را شنیده باشد. اما جالب است بدانید که تدوین صدا و صداگذاری از نظر تاریخی همزمان با فیلم های صدادار (sound films) می باشد. در این مقاله از یلووال مدیا به سراغ این تکنیک کمتر دیده شده ولی بسیار پرکاربرد رفته ایم. پس با ما همراه باشید تا با اصول اولیه ی طراحی صدا و صداگذاری آشنا شوید.

 گذر از سینمای صامت به ترکیب جلوه های دیداری و شنوایی

سینمای صامت، شروع عصر فیلم و سینما است. اما بدون صدا بودن فیلم ها؛ نه بخاطر کم اهمیت بودن صدا بلکه بخاطر عدم وجود تکنولوژی های مرتبط با صدا بود. صدابرداری سر صحنه ، ضبط صدا در هنگام فیلم برداری و تدوین صدا ها  و دیالوگ ها بعد از فیلم برداری تکنیک هایی بودند که در آن دوران امکان انجام آن ها وجود نداشت. ابتدا که سینما از حالت صامت خارج شد و فیلم های صدادار تولید شدند،  از امکانات بسیار ساده ای استفاده می شد. اما راه حلی که آن زمان سینما را از حالت صامت خارج کرد هنوز درحال استفاده است. یعنی تکینک صداگذاری بعد از ضبط فیلم.

فولی که بود و چه کرد

در آن زمان چون امکان ضبط همه ی صداها سر صحنه و هنگام فیلم برداری نبود ، بعد از تدوین فیلم صداها را شبیه سازی میکردند و همین تکنیک پایه های اولیه ی صنعت فولی  (Foley) را ایجاد کرد. فولی در واقع به استفاده از جلوه‌های صوتی روزمره اطلاق می‌شود که در مرحله ی تدوین فیلم برای بهینه‌سازی کیفیت صدا اضافه می‌شوند. این تکینک به افتخار جک فولی، هنرمندی که در جلوه های صوتی تبحر داشت و در دهه 1920 با بازسازی صداها در پخش زنده نمایش های رادیویی به شهرت رسید، نام گذاری شده است . دامنه ی صداهایی که با این تکینک تولید و اضافه می شوند بسیار گسترده است و می تواند از صدای راه رفتن تا در، شکستن شیشه، جویدن و غیره را شامل شود.

ایده ی اصلی و مهم پشت این تکنیک افزایش صداهای فیلم است که تجربه بهتری را برای مخاطب فراهم می کند. گاهی اوقات نیز از فولب برای پوشاندن صداهای آزاردهنده ای استفاده می شود که در صحنه فیلمبرداری ضبط می شود (مانند زمان رانندگی اتومبیل یا پرواز هواپیما).  اما مهمتر از همه، این تکنیک هنر بازسازی جلوه های صوتی است که کاملاً با صحنه و حرکتی که در فیلم می بینید مطابقت دارد. این تکنیک بسیار کارآمدتر از ویرایش دستی صداها است و نتیجه ی آن به شخصیت حالت واقعی تری می بخشد. برای مثال در حال حاضر در سینما گاهی صدای پای اسب را با کوبیدن چند وسیله به زمین شبیه سازی یا Foley میکنند. یا بسیاری از انیمیشن هایی که ساخته میشوند را با این صنعت صداگذاری میکنند .

هنری که همیشه در پشت صحنه پنهان مانده است

قبل از اینکه صداگذاری را شروع کنیم، به یک مرحله ی مهم دیگر نیاز داریم. بخش اول، مهم و اصلی صداگذاری، طراحی صدا است که کل پروسه ی صداگذاری را مدیریت میکند. در واقع در طراحی صدا مشخص میشود که چه صدای با چه بعدی برای کدام بخش لازم است و به چه روشی تهیه شود . گرچه جذابیت جنبه بصری فیلم‌سازی بسیار مهم است، اما آن جلوه‌های بصری خیره‌کننده بدون طراحی صدای سینمایی قوی که پشتیبان آنها باشد، ارزش زیادی ندارند.  در حالی که یک نقاشی صرفاً بصری است و یک آهنگ می‌تواند صرفاً شنیداری باشد، در سینما بینایی وشنوایی برای تجربه‌ای یکپارچه ترکیب می‌شود که در آن یکی دیگری را تقویت می کند و ارتقا می‌دهد.

در قسمت طراحی صدا تعیین میشود که حتی صدابرداری بعضی قسمت ها تغییر پیدا کند یا دوبله شود. امروزه طراح صدا تکنیک های اصلی نوع و روش صدابرداری را هم از پیش تعیین و به صدابردار اعلام می کند. مثلااینکه چه صدا چقدر دور یا نزدیک حس شود یا چه صدایی چه بعدی داشته باشد ،  در پروسه ی صدابرداری قابل کنترل است و برای همین همکاری طراح صدا و صدابردار ضروری است.

فوت آخر کوزه گری

قسمت نهایی در صداگذاری، پس از طراحی و تولید صدا، میکس صداها است. در این مرحله صداهای مختلف با توجه به ایده و طراحی قبلی صدا باهم میکس میشوند.  اضافه شدن موسیقی یا افکت های ساخته شده با تکینک فولی، امبیانس های محیطی صدا یا دیالوگ هایی که بعدا ضبط شده اند در مرحله ی میکس در جایگاه مناسب خود قرار می گیرند.

مرحله ی میکس صدا در فرایند صداگذاری در استانداردهای مختلف برای پخش سینمایی دالبی یا استریو در تلوزیون یا سینما انجام میشود. در واقع تاثیر این فرایند در فیلم آن قدر زیاد و مهم است که در جوایز اسکار دو بخش soundMix و SoundEdit  به این تکینک ها تعلق دارد.

جادوی طراحی و خلق صدا

با  توجه به مطالب گفته شده در این مقاله از یلووال مدیا به خوبی متوجه می شویم طراحی صدا و صداگذاری، از تکینک های بسیار موثر و پرکاربرد در صنعت فیلم سازی است. با یادگیری و تمرین طراحی صدا، شما می‌توانید در بخش صدابرداری، صداگذاری، ادیت و طراحی صدای هر پروژه‌ ی ویدیو، موشن، انیمیشن و سینمایی فعالیت کنید. شما می‌توانید در استودیوهای تبلیغاتی مشغول شوید و برای ویدیوهای تبلیغاتی صدای فولی تولید کنید. با یادگیری تکینیک ها نسبت به رابطه صدا و تصویر درک خوبی پیدا می‌کنید و حتی می‌توانید موشن‌ها و ویدیوآرت‌های شخصی خود را تولید کنید. حتی اگر علاقه مند به کار کردن در این حرفه نباشید، در نهایت لذت خلق و بازی با صدا را تجربه می‌کنید.