چهار فیلم آمریکایی که نگاهی دارد به حقوق زنان در گذر زمان

زندگی زیر پرچم آزادی

با گسترش جنبش فمینیستی و رسیدن آن به قرن بیستم پای حقوق زنان به سینمای جهان گشوده شد و بسیاری از حامیان حقوق زن از خیل هنرمندان عرصه ی سینما و کارگردان ها بودند؛ موج دوم جنبش حقوق زنان که مربوط به جنبش آزادی بخش زنان است یکی از موضوعات مهم در سینمای جهان و سینمای خارجی زبان است در این نوشتار یلووال مدیا به چهار فیلم از سینمای آمریکا پرداختیم که به موضوع حقوق زنان در طول تاریخ می پردازد

حق رای زنان از دهه ی اول قرن بیستم

در سال 1903 مصادف با دولت لیبرال وینستون چرچیل زنان دست به اعتراضات گسترده ای برای حق رای می زنند که موجب تبعید، زندانی شدن و شکنجه و آزار بسیاری از آنان می شود. بعدها این گروه از زنان به سرکردگی امیلین پانکهرست شاخه ی نظامی جنبش حق رای زنان تشکیل دادند.

سارا گورون بریتانیایی فیلمسازی است که او را با فیلم های فمنیستی می شناسند و در فیلم حق رای زنان نیز به جنبش فمنیستی زنان و مبارزه آن ها برای حق رای در بریتانیا می پردازد. او با رویکردی فمنیستی مقطع بسیار مهمی از تاریخ مبارزات زنان بریتانیا برای رهایی و برابری را به تصویر کشیده است.

در آن دوره فقر زیادی در شرق لندن میان جامعه ی سوسیالیست ها و یهودی های ساکن آن منطقه وجود داشت. در تاریخ آن دوران، زن ها از مردها پیروی می کردند و نه تنها جامعه برای آن ها حقی قائل نبود بلکه خودشان هم نسبت به حقوقشان شناختی نداشتند و تمام قوانین معیوب و نیم بند موجود در کشورها به نفع مردها تنظیم شده بود.

ماجرای فیلم حق رای زنان در سال 1912 با زندگی شخصیتی از طبقه کارگر به نام موود وات شروع می شود که در یک کارگاه رختشویی کار می کند، در کنار موود زن هایی را می بینیم که از سر فقر و نداری تن به بیگاری می دهند و برای چند سنت پول بیشتر مورد تعرض کارفرما قرار می گیرند.

موود پس از آشنایی با یکی از معترضین به حقوق زنان زندگی اش دچار دگرگونی می شود، او همسر حمایتگری ندارد و وقتی به زندان می افتد توان پرداخت وثیقه را ندارد. او حتی قادر نیست یک روز کار نکند چرا که به دستمزد روزانه اش احتیاج دارد اما او هرچند که هزینه ی سنگینی را برای مبارزه می پردازد اما هدفش را دنبال می کند و نقش موثری در آزادی زنان بر عهده می گیرد.

لبخند مونالیزا از دهه ی پنجاه میلادی

در دهه پنجاه میلادی و حتی بعدتر دختران در دانشگاه ولسلی آداب متانت و شوهرداری و خانه داری می آموختند و هدف دانشگاه پروردن دخترانی بود که به خوبی از اداره زندگی زناشویی و تولیدمثل و تربیت قرزندان برآید. در آن فرهنگ داشتن آینده روشن برای خانواده وظیفه زنان است و تولیدمثل نقش طبیعی است که آنها برایش به دنیا آمده اند.

نقش اول لبخند مونالیزا شخصیتی است به نام کاترین واتسن با بازی جولیا رابرتز که از کالیفرنیا به دانشگاه ولسلی آمده تا تاریخ هنر را به باهوشترین دختران ماساچوست درس بدهد. کاترین واتسن معلمی نیست که فقط عنوان درسی را طبق سرفصل های معین شده تدریس کند او با اندیشه آزاد خود نقش یک اطلاحگر را ایفا می کند و تلاش می کند نگاه تازه ای به نقش زن را به دانشجویانش تعلیم دهد. کاترین معلمی است که طبق تعاریف خودش زندگی می کند و هرگز تن به سازش نمی دهد.

زن از دهه ی پنجاه میلادی

فیلم زن ساخته ی کارگردانی سوئدی به نام بیرون رانج است. گلن کلوز برای نقش ژوان در این فیلم جایزه ی بهترین بازیگر نقش اول زن را دریافت کرد. فیلمنامه اقتباسی است از کتابی به نام همسر نوشته مگ ولیتسر.

فیلم زن یا همسر روایتگر زوجی میانسال است که در ابتدای فیلم مشاهده می کنیم طی تماسی جو که نویسنده است برنده ی جایزه نوبل می شود و آنها راهی سفر برای مراسم جایزه نوبل می شوند اما در حقیقت سفری درونی است برای ژوان تا به گذشته برگردد و به بازشناسی خود برسد.

فیلم ساخته ی سال 2017 است زمانی که بحث حقوق زنان به موج چهارم رسیده و بسیار داغ است پس می توان گفت فیلم زن یک فیلم فمنیستی است و با رفتن به گذشته بین سال های 1950 تا 1960 بازگو کننده ی زنانی می شود که فرصتی برای ارائه قدرت های خود در قیاس با مردان نداشتند.

در سالهای جوانی ژوان یعنی در دهه ی پنجاه، او زنی است که شهامت ابراز احساسات خود را ندارد و در جامعه ی مردسالار آن سالها شانسی برای موفقیت خود نمی بیند، هرچند که جو از او به عنوان یک نویسنده توانمند یاد می کند اما در تقابل با یک زن نویسنده مشهور زن دیگری آن چه از جامعه استنباط می کند این است که به تنهایی نمی تواند شهرتی برای خود کسب کند. به همین دلیل است که شاید او از جو به عنوان تریبون استفاده می کند تا در سایه ی او خود را به دیگران بشناساند و بازگو کند.

در سالهای سالخوردگی او دارد خود را مرور می کند و خود را زنی می یابد که به دلیل زن بودنش فرصتی نداشته و البته تلاشی هم برای احقاق حق خویش نکرده.

نورما ری از دهه ی هفتاد میلادی

فیلم نورما ری به کارگردانی مارتین ریت محصول کشور امریکا است. مارتین ریت به جز کارگردانی سینما در تئاتر و بازیگری هم کار کرده است. او از دوران کالج اشتیاق به بیان مبارزات نابرابری داشت که این اشتیاق در فیلم هایی که کارگردانی کرده کاملا مشهود است و از این رو مارتین ریت به خاطر فیلم های آگاهانه ی اجتماعی اش مشهور است.

مارتین ریت، نورما ری را در سال 1979 در ژانر درام ساخته است او زندگی زنی از طبقه کارگر را به تصویر می کشد که می کوشد در یک جامعه سرمایه داری به شکوفایی و خودآگاهی برسد.

نورما شوهرش را در یک تصادف از دست داده و سرپرستی دو فرزندش بر عهده دارد، او مانند پدر و مادرش در یک کارخانه نساجی کار می کند که مدیران کارخانه به حقوق کارگران هیچ توجهی ندارند. تا این که  با مردی به نام روبن وارشاوسکی نماینده ی اتحادیه کارگری آشنا می شود و نورم برای تشکیل و تقویت اتحادیه کارگری در شهرش کاندید می شود.

او وقتی که در جایگاه یک زن ناظر بر کار همکارانش در کارخانه می شود یا وقتی که فعال جنبش کارگری را بر عهده می گیرد مدام از سوی مردها تحقیر می شود.

نورما همان طور که در یک سکانس به بچه هایش اقرار می کند زنی است که خطاها و اشتباهات زیادی داشته اما در مقابل زنی است که گوشه ی آرام خانه اش را رها می کند و به تنهایی برای گرفتن حق خودش و دیگر کارگران مبارزه می کند؛ او مدام در حال تغییر است و نمی خواهد شرایط دیکته شده را بپذیرد و مکرر خواسته ها و ناخواسته هایش را ابراز می کند.

لیست فیلم ها و کتاب هایی که برای به تصویر کشیدن زنان شجاع ساخته و نوشته شده اند بسیار طولانی است و این فیلم ها راوی چهار زن است که توانستند برای تمام زنان آگاه الهام بخش باشند.