کوئنتین تارانتینو، کارگردانی است که عملا از بدو ظهورش در سینما با ارجاعهای پیوسته به تاریخ سینما و ستایش ژانرهای گوناگون شناخته شده است؛ حالا در نخستین اثر جدیاش در مقام نویسنده غیر داستانی ظاهر شدهاست. این کتاب ترکیبی از نقد سینمایی، روایت شخصی و تاریخنگاری است که تارانتینو آن را به فیلمهایی که در دههی ۱۹۷۰ تأثیر عمیقی بر او گذاشتهاند اختصاص داده است. او در این کتاب تلاش میکند تا رابطهی خود با سینما را بازسازی کند، تأثیری که آن فیلمها بر شکلگیری ذهنیت سینمایی او داشتهاند را بازنمایی کند، و همزمان نقدهای شخصی خود را دربارهی این فیلمها بیان کند.
در این مقاله از یلووال مدیا به بررسی نقاط قوت و ضعف کتاب تأملات سینمایی تارانتینو پرداختهایم؛ به عبارتی دیگر نگاهی میکنیم به این که چگونه تارانتینو مسیر بین خودزندگینامه و نقد فیلم را طی میکند؟ تا چه حد تحلیلهای او عالمانهاند؟ چه گزارههایی قابل نقد هستند؟ و در نهایت، ارزش این اثر برای خوانندگان جدی سینما چیست؟
ساختار و سبک کتاب
یکی از ویژگیهای برجستهی کتاب تأملات سینمایی تارانتینو، ساختار نامتوازن و آزاد آن است. کتاب شامل ۱۸ فصل است، که بیشتر آنها به تحلیل یک فیلم خاص از دهه ۱۹۷۰ اختصاص دارد، همراه با فصول فرعی و مقدمههایی که به خاطرات و وضعیت فرهنگی آن دوره میپردازند.
این ساختار گاهی منجر به حسی از پراکندگی میشود؛ به تعبیر منتقد «گاردین»، کتاب انرژی سرشاری دارد که کمابیش ضعف در انسجام را جبران میکند. در بخشی از نقدها، نوشته شده که این کتاب، شبیه به یک تکگویی است؛ یعنی تارانتینو گاهی به تنهایی سخن میگوید، نه لزوماً در چارچوبی نظاممند و متصل.
زبان کتاب هم جالب توجه است: بهجای زبان آکادمیک خشک، تارانتینو از لحنی محاورهای، جسورانه و گاه خودمانی استفاده میکند. خواننده حس میکند که نویسنده با او صحبت میکند، از تجربههای خود میگوید، از خاطرات شخصیاش، از دلبستگیهایش به سینما. این لحن باعث میشود کتاب برای خوانندگان عادی سینما جذابتر شود، اما همزمان برخی خوانندگان به خاطر ضعف در نظم متن یا پریدن موضوعها گاهی سردرگم میشوند.
غنای آگاهی تاریخی و پژوهش میدانی
یکی از مهمترین نقاط قوت کتاب تأملات سینمایی تارانتینو این است که تارانتینو نه فقط یک منتقد، بلکه یک آگاهِ کارکشته به صنعت سینما است. او به فیلمهای کمتر دیده شده، کارگردانهای فراموششده و جریانهای حاشیهای میپردازد و با نگاهی دوباره، به آنها جان میبخشد.
او همچنین در برخی موارد مستقیما به اسناد، مصاحبهها و منابع تاریخی دسترسی دارد و تحلیلهایش را بر مبنای آنها پیش میبرد، نه صرفا بر اساس سلیقه. این ویژگی باعث میشود که خواننده بیشتر به خوانش او اعتماد کند، حتی اگر با همه دیدگاهها موافق نباشد.
تلفیق نقد شخصی با تحلیلی
یکی از بخشهایی که منتقدان مثبت به آن اشاره کردهاند، فصل پایانی کتاب است؛ یک روایت شخصی قوی است که در دل نقد قرار دارد. تارانتینو در این فصل از مردی به نام فلوید ری ویلسون میگوید — فرد سیاهپوستی که در دوره نوجوانی تارانتینوالگویی برای علاقهمندی او به سینما بوده و با او به دیدن فیلم میرفته. او در آنجا میکوشد نشان دهد که عشق او به سینما صرفا یک علاقه فکری نبوده، بلکه با تجربههای انسانی، روابط میان نسلی، حضور در سالن سینماها و گفتوگو با دیگران شکل گرفته است. این ترکیب تجربهی زیسته و نقد، جلوهای انسانی به نقد فیلم میدهد که اغلب در متون نظری خشک یافت نمیشود.
چالشی بودن دیدگاهها
تارانتینو در این کتاب ملاحظاتش را به شکل روشن بیان میکند و از اظهار نظرهای بحثبرانگیز نمیهراسد. برای مثال، در نقد فیلم بازماندگان، اثر جان بورمن، او هم به رابطهی همگرایانه میان دو شخصیت میپردازد و هم از منظر مخاطبی که دغدغهی سوالات اخلاقی دارد، به آن نگاه میکند. در جای دیگر، او با جرأت بازی «چه میشد اگر…» را مطرح میکند: مثلا فرض میکند اگر برناردو دی پالما به جای مارتین اسکورسیزی راننده تاکسی را کارگردانی کرده بود، چه رخ میداد؟
این گونه فرضیات شاید به چشم بعضی منتقدان ناهمگون یا بیش از حد خیالپردازانه بیاید، اما با این حال به انگیزهی تفکر بیشتر در مخاطب کمک میکند.
برانگیختن شور سینمایی
برای کسانی که با سینمای دهههای گذشته آشنایی ندارند، کتاب مثل یک فهرست توصیه سینمایی جذاب عمل میکند. خواننده را به دیدن فیلمهایی که احتمالا کمتر شنیده یا دیده است دعوت میکند و الهامبخش آن است که عمیقتر در تاریخ سینما کاوش کند. منتقدان بارها اشاره کردهاند که بعد از خواندن این کتاب، فهرست فیلمهایی که باید دید در ذهن خواننده بهسرعت رشد میکند.
محدودیت دوره و ژانر
کتاب عمدتاً بر سینمای دهه ۱۹۷۰ آمریکا تمرکز دارد و از دوران بعد کمتر گفته است. اگرچه این تمرکز معقول به نظر میرسد، اما برای خوانندهای که میخواهد درک کلیتری از تاریخ سینما داشته باشد، ممکن است ناکافی باشد. علاوه بر این، ژانرهای بسیار خاص یا جریانهای بینالمللی چندان مورد توجه نیستند، که ممکن است خوانندهای که به سینمای غیرآمریکایی علاقهمند است را کمتر جذب کند.
جنبههایی که تارانتینو نادیدهگرفته
در کتاب، تارانتینو کمتر به نقدهای نظری عمیق درباره ساختار فیلم (نظریه فیلم، فرم، سبک) میپردازد و بیشتر بر مضمون، تأثیر، خاطره و روایت تمرکز میکند. این رویکرد باعث میشود که برای کسانی که به نقد ساختاری و نظری علاقه دارند، کمتر پاسخگو بدهد.
همچنین، در بازخوانی تأثیرات اجتماعی، فرهنگی یا تاریخی گستردهتر فیلمها، گاهی تحلیلها سطحی میماند یا کمتر به زمینههای پیچیدهتر پرداخته میشود (مثلا مسایل جنسیت، نژاد، قدرت در سینما) — هرچند که تارانتینو در برخی موارد به این موضوعات نزدیک میشود، اما گاهی جنبههای وسیعتر کمتر دیده میشوند.
پیشنهادهایی برای خوانندگان کتاب تأملات سینمایی تارانتینو
- چون هر فصل به یک فیلم خاص اختصاص دارد، اگر خواننده همان فیلم را هم ببیند، میتواند نقد تارانتینو را بهتر درک کند و نقاط موافق یا اختلافی خود را بیابد.
- برای پر کردن شکافهای نظری، خواننده میتواند نقدهای آکادمیکتر یا نظریههای فیلم را کنار این کتاب مطالعه کند تا دیدگاه گستردهتری داشته باشد.
- خواننده نباید این کتاب را به عنوان حقیقت مطلق بپذیرد، بلکه باید دیدگاه ها را به عنوان نقطه شروع بحث تلقی کند و با ذهنی باز نسبت به آن ها بیندیشد.
- چون کتاب انگیزه درگیر شدن بیشتر با سینما را برمیانگیزد، میتواند نقطه شروعی برای بحثها، جلسات گفتوگو و کلابهای فیلم باشد.
لیست فیلمهایی که تارانتینو در هر فصل کتاب به آن پرداخته:
- بولیت – ۱۹۶۸ – کارگردان: پیتر ییتس
اکشن پلیسی مشهور با بازی استیو مککوئین؛ تارانتینو دربارهی واقعگرایی و سبک فیلمبرداری آن تحلیل میکند.
- هری کثیف – ۱۹۷۱ – کارگردان: دان سیگل
بررسی نقش قهرمان ضدقهرمان و تأثیر آن بر سینمای اکشن دههی ۷۰.
- رهایی – ۱۹۷۲ – کارگردان: جان بورمن
تحلیلی روانشناختی از خشونت، مردانگی و بقا در دل طبیعت.
- فرار – ۱۹۷۲ – کارگردان: سام پکینپا
تأملی دربارهی سینمای خشن آمریکایی و سبک تدوین پکینپا.
- دار و دسته – ۱۹۷۳ – کارگردان: جان فلین
فیلمی نئو-نوآر که تارانتینو آن را یکی از underratedترین آثار جنایی میداند.
- خواهران – ۱۹۷۳ – کارگردان: برایان دپالما
تحلیل سبک تجسمی و تدوین چندصفحهای دپالما و تأثیر او از هیچکاک.
- دیزی میلر – ۱۹۷۴ – کارگردان: پیتر بوگدانوویچ
نگاهی به شکست هنری فیلم و نسبتش با تغییر ذائقهی تماشاگر آمریکایی.
- راننده تاکسی – ۱۹۷۶ – کارگردان: مارتین اسکورسیزی
یکی از فصول محوری؛ بررسی شخصیت تراویس بیکل، فیلمنامهٔ پل شریدر و بستر اجتماعی پس از ویتنام.
- رعد غلتان – ۱۹۷۷ – کارگردان: جان فلین
فیلم مورد علاقه شخصی تارانتینو؛ نمونهای از سینمای «انتقام آمریکایی» و خشونت اخلاقی.
- فرار از آلکاتراز – ۱۹۷۹ – کارگردان: دان سیگل
نگاهی به پایان یک دوران در همکاری سیگل و کلینت ایستوود.
برای تهیه این مطلب از این منابع استفاده شده است:
https://bookandfilmglobe.com/nonfiction/book-review-cinema-speculation/
https://www.tarantino.info/2022/11/book-review-cinema-speculation/
کپی لینک
دانلود
اشتراک گذاری
کپی کردن لینک
