عکس های خبری که دنیا را دگرگون کردند

از طلوع زمین بر فراز ماه تا انتظار لاشخور برای مرگ کودک

نهم مهر ماه سال 1379 است و من 9 ساله هیچ تصور و پیش زمینه ی ذهنی از جنگ و گلوله و ترس از کشته شدن ندارم، به جز یک تصویر که تا همین امروز به پررنگی مهم ترین خاطرات کودکی ام در ذهنم ثبت شده است. پدر و پسری که پشت یک مانع بتونی کوتاه پناه گرفته اند، پسر که به نظر می آید هم سن و سال خود من باشد کاملا از ترس مچاله شده و پدر سعی می کند با یک دست پسرش را پشت سر خود قایم کند. آن ترکیب تی شرت سفید و شلوار جین آبی که به تن پدر بود، فریاد پدر که حتی از عکس هم شنیده می شد و ترسی که در چشمان هر دو موج میزد در ذهن بیشتر ما ماندگار شد. صحنه ی شهادت “محمد الدوره” کودک فلسطینی در آغوش پدرش “جمال الدوره” که توسط “طلال ابو رحمان” خبرنگار شبکه ی فرانسه 2 عکاسی شد و میلیون ها بار در تمامی شبکه های تلویزیونی جهان پخش شد. عکسی که بسیاری از ما را با مفهوم جنگ در فلسطین آشنا کرد و محمد را به نماد انتفاضه ی دوم فلسطین تبدیل کرد.

عکس لحظه ی گلوله خوردن و شهادت محمد، تنها یکی از تصاویری است که توسط عکاسان خبری شکار شده و منجر به ایجاد یک موج جدید و یا جرقه ای برای آغاز یک تفکر نوین در شده است. در این مقاله از یلووال مدیا، تعدادی از مشهورترین این عکس ها و تاثیر آن ها بر جهان را باهم مرور می کنیم.

معصومیتی که توسط دریا بلعیده شد

برای یادآوری تصویر جسد آلان کردی (Alan Kurdi) پسربچه ی سه ساله ی سوری در ساحل دریای مدیترانه نیاز نیست زیاد به حافظه ی خود فشار بیاوریم. ابعاد کوچک بدن آلان در کنار بزرگی وهم آور دریا و تی شرت قرمز رنگ آلان که به طور طعنه آمیزی شاد بودن این رنگ را زیر سوال می برد، تصویری ساخت که در ذهن بیشتر جهانیان ثبت شد. اگرچه آغاز جنگ سوریه چهار سال پیش از مرگ آلان بود و پدیده ی پناهجویان سوری مساله ای نبود که از چشم مردم جهان پنهان مانده باشد، اما انتشار این عکس که توسط “نیلوفر دمیر” عکاس اهل ترکیه گرفته شد، عمق این فاجعه ی انسانی را به وضوح نشان داد.

مرد چاق و ایجاد ابر قارچی

بمباران هسته ای هیروشیما و ناگاساکی؛ جز آن دسته از وقایعی هستند که کمتر کسی در دنیا در مورد آن نشنیده است. مگر اینکه اهل قبلیه ای دور افتاده در دور از دسترس ترین مناطق جنگل های آمازون بوده باشید و هنوز به واسطه ی شیپورهای ساخته شده از عاج فیل به قبیله های همسایه اعلان جنگ کنید. در غیر این صورت، بدون شک تصاویر منتشر شده از قبل و بعد بمباران هسته ای شهرهای هیروشیما و ناگاساکی و تاثیرات ترسناک و منزجر کننده ی این بمب ها بر آن بخش از ساکنین این شهرها که جان سالم به در برده بودند را دیده اید. اما یکی از عکس های حیرت انگیز، منحصر به فرد و در عین حال ترسناک که از این فاجعه گرفته شده، تصویر ابر قارچی است که پس از بمباران ناگاساکی بر فراز این شهر تشکیل شده و پس از گذشت 67 سال از این بمباران، همچنان جز تاثیرگذارترین عکس های منتشر شده از این واقعه به شمار می آید. این عکس توسط یک ستوان بیست و شش ساله آمریکایی به نام چارلز لوی گرفته شده است. چارلز عکس ویرانی ناگاساکی را با دوربین شخصی خود در حالی که سوار بر هواپیمای B-29 The Great Artiste  که یک هواپیمای دیده‌بانی که در نزدیکی هواپیمای ضربتی Bockscar پرواز می کرد تا قدرت انفجار بمب “مرد چاق” را ثبت کند.

گوی جادویی آبی رنگ بر فراز ماه

مشهورترین عکسی که از کره ی زمین ثبت شده است، به “طلوع زمین” شهرت پیدا کرد. این عکس توسط “ویلیام آندرس” فضانورد آمریکایی در سال 1968 میلادی و طی ماموریت آپولو 8 گرفته شده است. این عکس در واقع تصویر کره ی زمین از فراز مدار ماه را نشان می دهد ولی به گونه ای گرفته شده است که گویی زمین در حال طلوع کردن بر روی ماه است. کره ی زمین به شکل یک گوی آبی و سفید در میان سیاهی مطلق فضا جلوه ای خیره کننده دارد و مشابه گوی های جادویی فالگیرها باعث ایجاد احساساتی اسرار آمیز در بیننده می شود. آسمان، فضای خارج از جو کره ی زمین و سیارات همواره برای انسان منبع سوالات بی انتها و رمز و راز بوده است و به همین دلیل انتشار این عکس با استقبال بسیار زیادی مواجه شد. عکس طلوع زمین از زمان انتشار آن تا کنون سمبل بسیاری از جنبش های محیط زیستی بوده است.

کودک و لاشخور و خودکشی عکاس

قحطی و گرسنگی برای اغلب مردم واژه ی آشنایی است، حتی اگر به طور شخصی آن را تجربه نکرده باشند.  بدون شک بسیاری از مخاطبان یلووال مدیا نیز در روایات تاریخی به وفور با داستان هایی در مورد قحطی هایی که در دوره های مختلف و در مکان های جغرافیایی متفاوت رخ داده اند مواجه شده اند. ولی مساله ی گرسنگی در جهان امروز، شکل جدیدی به خود گرفته است. جنبش های بسیاری در جهت حمایت از گرسنگان در جهان به راه افتاده اند و تعداد زیادی NGO در سرتاسر دنیا برای رسیدگی و حل این مشکل تشکیل شده اند. اما در میان تمام این فعالیت های رسانه ای که در جهت اطلاع رسانی به مردم و جلب توجه آن ها به این مساله انجام می شود، گاهی یک عکس می تواند تاثیری برابر صدها سخنرانی و کنفرانس داشته باشد. عکس

، یکی از این عکس هایی بود که به سرعت در تمامی رسانه های جهان منتشر شد و عکس العمل های زیادی را برانگیخت. تصویر دختربچه ی سیاه پوست سودانی را نشان می دهد که از شدت ضعف و گرسنگی روی زمین افتاده و با فاصله ی چند متر از او، یک لاشخور روی زمین نشسته و به دختربچه نگاه می کند. به طوریکه انگار در انتظار مرگ کودک و تغذیه از جسد او می باشد.

نکته ی قابل توجهی که در مورد این عکس وجود دارد، سرنوشت عکاس است. کوین کارتر، فوتوژورنالیست مشهور که برای تهیه ی گزارش به سودان سفر کرده بود پس از انتشار این تصویر به دلیل اینکه بعد از گرفتن عکس کودک را به حال خود رها کرده و تلاشی برای کمک به او نکرده بود مورد انتقادات شدیدی از طرف مردم قرار گرفت. وی کمتر از یک سال بعد به دلیل افسردگی شدید خودکشی کرد.

تاثیر لنز دوربین بر جنبش ها و تفکرات جهانی

همانطور که در این مقاله از یلووال مدیا باهم مرور کردیم، عکس ها تاثیری بیشتر از آنچه به نظر می آید بر شروع یک نهضت و جنبش و یا حتی پیشبرد آن دارند. به ویژه در دنیای امروز که سرعت انتشار عکس ها نسبت به چند دهه ی گذشته افزایش بسیار زیادی داشته است، تصاویر می توانند در انتقال مفاهیم و آگاهی بخشی بسیار موثر باشند. اگرچه باید این نکته را نیز در نظر گرفت که در هر عکس، زاویه ی نگاه و برداشت عکاس نیز مستتر است و به عنوان یک مخاطب رسانه های جمعی، نباید برای اظهار نظر یا موضع گیری در مورد یک مساله ی خاص فقط به عکس های یک واقعه اتکا کرد.