مروری بر زندگی داریوش خنجی یکی از مشهورترین فیلمبرداران تاریخ سینما

همه چیز از جایی شروع میشود که تیتراژ فیلم را رد میکنیم. بی آنکه بدانیم چه نام های عجیبی آنجا منتظر ما هستند. آدم های کوچکی که باعث درخشیدن یک اثر بزرگ میشوند. زندگی داریوش خنجی مثل زندگی آدم های معمولی و مرفه شروع میشود و مثل آدم های بزرگ ادامه میابد. پر از فراز و فرود است. سرشار از فیلم های شکست خورده که صد درصد برای تیم سازنده ضرر بوده‌ست اما نقطه مهم زندگی خنجی که پایش را در این مقاله باز کرده است چیست؟ یک تمایز. خنجی با موفقیت هایش به کارگردانان موفق شناخته نشد، بلکه با روحیه حرفه‌ای و پشتکار مثال زدنی پشت دوربین بزرگترین فیلمسازان قرار گرفت. همراه یلووال مدیا باشید تا به شناخت این فیلمبردار مشهور بپردازیم.

جرقه زندگی حرفه‌ای کجا بود؟

اینکه پدرش تجارت پنبه میکرد و مادرش فرانسوی بود و در خنج به دنیا آمده بود را کنار بگذاریم. خنجی از زمانی که خودش و علایقش را شناخت دنبال یک مکان مناسب برای پرورش استعدادش بود. دانشگاهی که مطمئن باشد از آنجا که بیرون می‌آید یک فیلمساز صدایش بزنند. یو سی ال ای لس آنجلس شد اولین مواجهه او با عالم هنر. دانشگاه بالامرتبه‌ای که اساتیدی حاذق مثل جوناس میکس و هگ مانوگیان که از بزرگان سینما بودند و کارگردان بزرگی چون مارتین اسکورسیزی دانشجوی آن‌ها. هنر و توانایی او در فیلمبرداری توجه هر دو استاد را به خودش جلب کرد و آنها شدند اولین مشوق اصلی داریوش خنجی. از پسری که از سه سالگی از ایران بیرون آمده، نوجوانی‌اش را در پاریس گذرانده و برای فیلم‌های ترسناک و خون‌آشامی آدم هم میکشته بعید است یک مرد متین و موقر دربیاید که فیلم رئال هم بسازد. اما این اتفاق می‌افتد و باید بگویم نگران هم نباشید او در سال های کاری‌اش در فیلم های فانتزی زیادی همکاری داشته و این علاقه بالاخره یکجا خودش را نشان داده است.

هفت پله تا اوج

شاید باید اولین پله مهم و بلند زندگی خنجی را سینمای فرانسه دانست. سال ۱۹۹۱ زمانی که فیلم اغذیه فروشی را فیلمبرداری کرد و قاب های به یاد ماندنی از آن بست، نامزدی جایزه ها یکی پس از دیگری به سراغش می‌آمدند. اولین نامزدی بهترین فیلمبرداری جشنواره فیلم سزار ایتالیا بود. بلافاصله پس از آن پیشنهاد فیلم پراگ به او داده شد که این فیلم اولین حضور وی را در جشنواره کن به ارمغان آورد. پس از آن تنها هفت فیلم با دیوید فینچر فاصله داشت. فینچری که قصد داشت فیلم هفت را بسازد، برای فیلمبرداری سناریوی بی نقصش از داریوش خنجی کمک گرفت و بله. اسم خنجی کنار فینچر، یک کارگردان دیوانه هالیوودی که سرش برای دردسر درد میکند. شاید اوج زندگی خنجی همین نقطه بود. فیلمبرداری اثری که همه از همان بدو تولدش آن را شاهکار میدانستند. پس از آن خنجی با افرادی همچون رومن پولانسکی، دیویدفینچر، وودی آلن، برناردو برتولوچی، وونگ کار وای، میشائل هانکه و سیدنی پولاک نیز همکاری داشت.

از برتولوچی که بعد از هفت او را شکار کرد به‌عنوان آخرین بازمانده از نسل کارگردانان بزرگ سینمای ایتالیا نام برده می‌شد که فیلم‌هایشان در دهه‌های ۶۰ و ۷۰ میلادی، تأثیری آشکار بر دنیای سینما گذاشتند.

شکست‌ها و مقدمه پیروزی‌ها

بعد از حدود یک سال دوری از سینما داریوش خنجی را پشت فیلم خواب های نیل جردن میبینید. یک فیلمی که در خواب هم شبیه کابوس بود. یک شکست واقعی مقدمه ای شد برای همکاری او با رومن پولانسکی، کارگردان، تهیه‌کننده، فیلم‌نامه‌نویس و هنرپیشه فرانسوی-لهستانی. خنجی فیلم‌بردار آخرین فیلم از سه‌گانهٔ پرسروصدای شیطانی پولانسکی، یعنی فیلم دروازه نهم شد. فیلم «دروازه نهم» اثری معمایی، جنایی پیرامون شیطان‌پرستان و تلاش آن‌ها برای راهیابی به‌قلمرو شیطان بود. فیلم‌های پولانسکی الهام‌بخش کارگردانان مختلفی از جمله برادران کوئن، وساندرسن، آتوم اگویان، دارن آرونوفسکی، پارک چان–ووک، آبل فرارا و وس کریون بودند و همکاری با وی، تجربه‌ای متفاوت برای خنجی رقم زد. فیلم «دروازه نهم» نمرات متوسطی از منتقدان دریافت کرد و در گیشه فروش ۶۰ میلیون دلاری داشت. طلسم فیلم های متوسط در کارنامه خنجی با اتاق امن فینچر و وودی الن شکست. سال ۲۰۰۳ کارنامه حرفه‌ای وی را به نقطه امنی رساند. میتوان گفت از سال ۲۰۰۳ داریوش خنجی ثابت کرد میتواند همه جا فیلمبردار باشد. چه در فضای تاریک و بسته، چه در دنیای نور و رنگ.

کارنامه داریوش خنجی

اگر بخواهیم کارنامه آثار خنجی را از سال 1991 تا 2024 مرور کنیم از فیلم اغذیه فروشی ژان پیر ژونه و مارک کارو شروع میکنیم. سال 1992 در فیلم پراگ با ایان سلر همکاری کرد. ولی هنوز تا دیده شدن فاصله زیادی داشت. سایه یک شک در سال 1993 داریوش خنجی را برای دو سال بیکار کرد. البته بعد این دو سال او با دست پر برگشت و فیلم سون که بی شک درخشان ترین اثر در کارنامه اوست را فیلمبرداری کرد. زیبایی ربوده شده را با برتولوچی در سال 1996 کار کرد و سپس پشت دوربین اویتا رفت که سبب شد او نامزد اسکار و بفتا در بخش فیلمبرداری شود. از سال 1997 تا 2015 با کارگردانان به نامی همچون وودی آلن، دیوید فینچر، رومن پولانسکی و جیمز گری همکاری کرد. آخرین اثر او با نام میکی 17 حاصل دومین همکاری او با بونگ جون هو بود.