استفاده متفاوت از دوربین فیلمبرداری: دوازده مرد خشمگین

نوجوانی هجده ساله اهل آمریکای لاتین متهم به قتل پدر با ضربه‌ها چاقوست. پسر این اتهام را نپذیرفته اما شواهد موجود در دادگاه بر علیه اوست. دادگاه رای نهایی را بر عهده‌ی هیئت منصفه که از طبقات مختلف اجتماعی هستند گذاشته و بناست آنها به یک رای واحد برسند. داستان فیلم سرراست است؛ اما محتوا چنان پیچیده و در عین حال جذاب است که می توان ساعت ها از فیلم  جنبه روانشناسی، فلسفی، جامعه‌شناسی و اخلاقی بسیار قابل تحلیل و گفتگو قرار داد. در این نوشتار یلووال مدیا نگاهی داریم به دوربین متفاوت سیدنی لومت در برابر دوازده مرد خشمگین.

دوربین متفاوت سیدنی لومت

یکی از جالب‌ترین نکات این فیلم نحوه استفاده کردن از دوربین است. سکانس تیتراژ اول با نشان دادن اسامی دست‌اندرکاران فیلم شروع می‌شود تا اینکه اعضای هیئت منصفه نفر به نفر وارد اتاق شده و از طریق مکالمه‌ی آن‌ها با یکدیگر, ما از جزئیات پرونده و شخصیت داوران آگاه می‌شویم. این سکانس حتی یک کات هم ندارد و بیننده را از اول تا آخر علاقه‌مند نگه می‌دارد. به علاوه اینکه به کمک حقه‌های دیگر فیلمبرداری، جنبش و تنش بین کارکترها در حالی کاملا به مخاطب منتقل می‌شود که در بیشتر طول فیلم آن‌ها دور یک میز نشسته‌اند و کمتر برمی‌خیزند.

آنچه فیلم را از یک نمایش پرحرف برای اثبات بی‌گناهی یا گناهکار بودن فرد فراتر می‌برد، فضای متشنج و متلاطمی است که عمدتا به وسیله فیلمبرداری عالی بوریس کافمن به وجود آمده است. در نتیجه، هرچند فیلم فاقد عمل است، اما یک هیجان عجیب و واقعی دارد. فیلم سیاه و سفید فیلمبرداری شده است که به لحن فضا و دراماتیک آن می‌افزاید. فیلمبرداری تک رنگ باعث افزایش تنش و تمرکز بر احساسات و تعاملات شخصیت‌ها می‌شود. فیلمبرداری دوازده مرد خشمگین به دلیل استفاده از کلوزآپ و نما‌های فشرده و تاکید بر شدت احساسی و واکنش شخصیت‌ها قابل توجه است. زوایای دوربین و ترکیب‌بندی‌ها به انتقال پویایی و مبارزه‌ی قدرت در اتاق هیئت داوران کمک می‌کند.

طراحی صحنه دوازده مرد خشمگین

طراحی صحنه مینیمالیستی اتاق هیئت داوران به تمرکز فیلم بر شخصیت‌ها و تعامل آن‌ها کمک می‌کند. فضای کوچک و تنگ به زودپز تبدیل می‌شود برای مشورت و تشدید تأثیر عاطفی و دراماتیک داستان.

صحنه آغازین دوازده مرد خشمگین یکی از با عظمت‌ترین سکانس‌های اولیه سینماست. تصویری با زاویه پایین از یک دادگاه نئوکلاسیک، با پله‌ها و ستون‌ها و حروف رومی که جسارت پیش‌بینی‌شده سیستم دموکراتیکی را که برای آن ایستاده است، تقویت می‌کند و به ریشه‌های آن بازمی‌گردد. دوربین از داخل ساختمان عبور می‌کند، مردم را تعقیب می‌کند و در نهایت در اتاقی فرود می‌آید که در آن هیئت منصفه وظیفه تصمیم‌گیری درباره سرنوشت فردی که به سختی بالغ شده است را دارد و به اتهام قتل محاکمه می‌شود. سپس هیئت داوران وارد اتاق خود می شوند، جایی که بقیه فیلم در آنجا اتفاق می افتد. وقتی اعضای هیئت منصفه وارد اتاق می شوند، با زوایای بالای دوربین تصویربرداری می شوند که بخش های بزرگی از اتاق را نشان می دهد. اوایل مشخص شد که روز بسیار گرمی است و ساختمان تهویه مطبوع ندارد. با این وجود، آقایان پنجره ها را باز می کنند و به ترتیب با شماره هیئت منصفه روی صندلی می نشینند. همه نسبتاً متمدن به نظر می رسند. فقط هیئت منصفه شماره هشت (هنری فوندا) کت و شلوار سفید پوشیده است، در حالی که بقیه مردان لباس تیره به تن دارند.

 فوت و فن کارگردانی سیدنی لومت

سیدنی لومت, کارگردان فیلم دوازده مرد خشمگین, یک بازیگر و کارگردان تئاتر ماهر بود. از همین جهت, خیلی از تکنیک‌هایی که در طول ساخت فیلم استفاده شدند در حقیقت تکنیک‌های تئاتری بودند. یکی از این تکنیک‌ها تمرین سخت بازیگران برای اجرای فیلمنامه بود. آن‌ها با خواندن فیلمنامه و حفظ شدن آن از اول تا آخر و بالعکس, توانستند بازی فوق‌العاده‌ای را در نسخه نهایی فیلم از خود نشان دهند. او یکی از بهترین فیلمسازان مینیمالیستی دوران خود است. دوازده مرد خشمگین اولین فیلم سینمایی او، به طور کامل در یک اتاق اتفاق می افتد، اما بالاترین تنش درام را در بین هر فیلمی در تاریخ ایجاد می کند. این کار تا حدی از طریق دیالوگ‌های فوق‌العاده و بازی‌های داغ دوازده بازیگر خود انجام می‌گیرد که همچنین از طریق استفاده دقیق از فیلم‌برداری بوریس کافمن که به ایجاد فضای آرام فیلم کمک می‌کند.

یک سوم پایانی فیلم زیر سطح چشم، با نماهای نزدیک مکرر از صورت اعضای هیئت منصفه، و لنزهایی که بیننده را به داخل صحنه می مکد، طوری که انگار روی میز نشسته اند. سقف در بسیاری از عکس‌ها نمایان می‌شود و دیوارها به داخل بسته می‌شوند، که باعث اغراق در تنگناهراسی محیط و افزایش تنش می‌شود. مردان به شدت عرق کرده و تقریباً مدام فریاد می زنند، و هر لحظه ظریف از اجرای آنها با نماهای پر از فریم صورت گرفته می شود. تقریباً می توان عرق و سردرگمی را در اتاق با نتیجه گیری حس کرد، جایی که تمام نکات و استدلال های فیلم گره خورده و آشکار می شود. از آنجایی که آخرین انتظارات دلایل واقعی خود را برای حفظ حکم مجرمیت در حضور شک و تردید معقول گسترده نشان می دهد، فیلم به اوج خود می رسد و مردان از هم می پاشند.