بررسی اصول اولیه ی نورپردازی در تئاتر و تاثیر آن بر جذب مخاطب

برقراری پیمان صلح بین شوالیه های نور و تاریکی بر روی صحنه نمایش

بلیط نمایش را خریده اید و مشتاق دیدن آن هستید. وارد سالن تئاتر می شوید، صندلی خود را پیدا می کنید و می نشینید. اگر آدم وقت شناسی باشید و چند دقیقه قبل از شروع نمایش رسیده باشید، احتمالا بعد از نشستن نگاهی به دکور صحنه می اندازید و سعی می کنید با فضای نمایش ارتباط برقرار کنید. اگر هم مثل من باشید، ثانیه های آخر نفس نفس زنان خود را به سالن تئانر می رسانید و بی مقدمه وارد داستان می شوید. دکور صحنه، لباس و گریم بازیگرها چیزهایی هستند که ما می بینیم و کمک می کنند تا با حال و هوای نمایش ارتباط برقرار کنیم. اما چیزی که به آن توجه نمی کنیم و نمی بینیم، نور است.

نورپردازی، تاثیر بسیار زیادی در القای حس نمایش به مخاطب دارد. تاثیری که غالبا از چشم مخاطب پنهان است. آنچه در ظاهر می بینیم، خاموش شدن چراغ های سمت تماشاگران و روشن شدن صحنه است. ولی نور پردازی در تئاتر چیزی فراتر از این تاریکی و روشنایی می باشد.  برای آشنایی با اهمیت نورپردازی در نمایش در این مقاله از یلووال مدیا سراغ اصول اولیه ی نورپردازی در تئاتر رفته ایم. اگر شما هم جز علاقه مندان به تئاتر هستید، تا پایان مطلب با ما همراه باشید.

طراحی یک در جادویی برای ورود به سرزمین عجایب

فضا سازی در تئاتر کار سختی است.  در سینما شما می توانید صحنه ی مورد نظر خود را در یک لوکیشن واقعی و در همان زمانی از شبانه روز که ماجرا در حال رخ دادن است فیلم برداری کنید. بنابراین مخاطب مشکلی با درک زمان و مکان رخ دادن ماجرا نخواهد داشت. ولی در اجرای تئاتر انجام این کار نیازمند تلفیق چند تکنیک است. دکور و طراحی صحنه، گریم و طراحی لباس بازیگران، و نورپردازی. هیچ کدام از این تکنیک ها به تنهایی نمی توانند مخاطب را جذب و اقناع کنند.

ماجرا و داستان در چه فضایی در حال رخ دادن است؟ آیا فضای بسته است یا باز؟ چه زمانی از شبنانه روز است؟ نور صحنه باید شبیه به نور طبیعی روز باشد یا نور مصنوعی؟ داستان در چه شرایط آب و هوایی در حال رخ دادن است؟ یک روز آفتابی یا بارانی؟ تماشاگر قرار است از این صحنه چه احساسی دریافت کند؟ غم، شادی، ترس یا هیجان؟ کدام بازیگر یا چه بخشی از دکور قرار است در این صحنه پررنگ تر از سایر بازیگران یا اجزا باشد؟

این سوالات و سوال های زیاد دیگر نکات مهمی هستند که نورپرداز باید به آن ها توجه کند. در واقع می توان گفت یک طراح نور باید بتواند توصیف ها و جزئیات مربوط به زمان و مکان داستان را زنده کند.

قبل از شروع کار خوب مشاهده کنید

برای انجام طراحی نور اصولی و حرفه ای، باید از ابتدای کار و در طول تمرین ها، با کارگردان و بازیگرها در تعامل باشید. حضور در تمرین ها و دیدن نمایش کمک می کند تا به خوبی متوجه زاویه ی دید تماشاگر بشوید. بعضی از صحنه ها نورپردازی خاصی نیاز دارند. مثلا تنها نوری که مخاطب باید ببیند نور یک شمع است. این صحنه ها نیازمند نورپردازی حرفه ای تری هستند که هم احساس آن لحظه به تماشاگر منتقل شود، هم نور صحنه از نظر بصری آزار دهنده نباشد.

یک نکته ی مهم دیگر پیش از عملی کردن نورپردازی، دقت به محل ایستادن و مسیر حرکت بازیگران روی صحنه است. فضایی که توسط بازیگر اشغال می شود روی نتیجه ی نورپردازی و محل قرار گیری تجهیزات تاثیر زیادی دارد. بنابراین حضور در تمرینات اولیه می تواند برای شروع کار و روش های نورپردازی ایده های خوبی به طراح نور بدهد.

اینجا نور همان نور همیشگی نیست

بعد از خواندن نمایش نامه و دیدن تمرین های اولیه، نوبت به مشخص کردن نورهای مورد نیاز می رسد. آن چیزی که ما به عنوان تماشاگر می بینیم، خود نوری است که در صحنه می تابد. اما از دید یک طراح نور فاکتورهای مختلفی وجود دارند که نوع نور را تعیین می کنند. فاکتورهایی مثل زاویه ی تابش، محل قرار گیری منبع نور، کاربرد و شدت نور.

بر اساس این فاکتورها، انواع نور در صحنه ی تئاتر عبارتند از: نور عمومی، نور جانبی، نور پشت، نور موضعی و نورهای رنگی. نور عمومی، همانطور که از اسم آن پیداست، نور اصلی صحنه است که از روبرو می تابد و صحنه را روشن می کند. نورهای جانبی از طرفین به صحنه می تابند و سایه های مزاحم نور عمومی را تا حدی از بین برده و به سوژه ها حالت سه بعدی می بخشد. نور پشت، که در واقع از پشت بازیگرها به صحنه تابیده می شود سایه های مزاحم نورعمومی را کامل از بین می برد.  به این نور معمولا نور بک گراند می گویند.

نور موضعی، معمولا مهم ترین نور مورد استفاده است. در بیشتر نمایش ها یک یا چند صحنه وجود دارد که نور فقط روی یک بازیگر می تابد. در واقع از نور موضعی برای تاکید بخشیدن و پررنگ کردن یک سوژه در صحنه ی نمایش استفاده می شود. نورهای رنگی برای ایجاد و القای یک حس خاص در تماشاگر استفاده می شود. بنابراین یک طراح نور باید به روانشناسی رنگ ها و کاربرد آن ها کاملا مسلط باشد.

پروژکتورها را بیشتر و بهتر بشناسیم

قدم بعدی، انتخاب منابع نور برای نورپردازی است. شما به عنوان طراح نور ابزارهای مختلفی در دست دارید. پروژکتورهای منعکس کننده ،دارای منعکس کننده هایی با زاویه ی نور باز هستند و این توانایی را دارند تا محوطه ی وسیعی از صحنه را روشن سازند. دومین گروه از منابع نوری، پروژکتورهای موضعی هستند که شما به عنوان نورپرداز کنترل زیادی روی آن ها دارید. این دسته از پروژکتورها به دو دسته تقسیم می شوند:فرسنل و پروفیل. با استفاده از پروژکتورهای موضعی می‌توانید لبه‌های مشخص یا محو از پرتوهای نوری ایجاد کنید. این نور محدوده مشخصی را روشن می‌کند و می‌توانید مکان‌هایی را که نمی‌خواهید دیده شوند از شعاع نوری آن حذف کنید.

افزون بر این دو تجهیز اصلی، بنا به نوع و نیاز نمایش، از پروژکتورهای جمعی که دارای 8 الی 12 لامپ با ولتاژهای برابر هستند، نوارهای LED، نورهای لکه ای (spot light) و لامپ های رنگی نیز استفاده می شود.

استفاده از جادوی رنگ و نور برای اقناع مخاطب

تنظیم رنگ در نور پردازی با دو روش انجام می شود: استفاده از فیلترهای مخصوص یا تغییر شدت منابع نوری. همانطور که در پاراگراف های قبلی این مقاله ی یلووال مدیا نیز گفته شد، طراح نور باید رنگ ها و کاربرد آن ها در انتقال احساسات را بشناسد. یکی از رنگ هایی که در تمام فیلم ها و نمایش های ترسناک می بینیم، رنگ قرمز است. از نور قرمز برای انتقال احساس ترس به مخاطب استفاده می شود. همچنین برای نشان دادن روز یا شب بودن، به ترتیب از رنگ های کهربایی و آبی در صحنه استفاده می شود.

نور پرداز می تواند با تغییر شدت جریان نور، حرارت آن را تنظیم کند. نور درخشان القا کننده ی فضای شاد و نور تیره انتقال دهنده ی فضای غمگین به تماشاگر می باشد.

پایبندی به اصول با چاشنی خلاقیت رمز موفقیت است

بررسی اصول اولیه ی طراحی نور در تئاتر در این مقاله از مجله ی یلووال مدیا، اهمیت بالای این تکینیک در تاثیر نمایش بر مخاطب را کاملا نشان می دهد. نورپردازی نامناسب می تواند از نظر بصری باعث خستگی تماشاگر شود یا تمرکز او را برهم بزند. از طرف دیگر، طراحی نور خوب و حرفه ای به بازیگرها کمک می کند تا احساس و پیام نمایش را بهتر به مخاطب منتقل کنند. به نظر می رسد ترکیب طراحی نور و طراحی صحنه ی مناسب و خوب، تا حد زیادی می تواند تماشاگر را وارد فضا و زمان خاص نمایش کند. البته که علاوه بر اصول اولیه و مهم طراحی نور، این تکنیک نیز مانند همه ی تکینک های هنری، نیازمند خلاقیت بالایی است.

سخن آخر اینکه، نور در تئاتر، فقط یک عنصر فیزیکی نیست. اگرچه بدون مسلط بودن به تکنیک ها نمی توان طراحی نور مناسبی انجام داد؛ اما نور پرداز باید هم به بحث فنی مسلط باشد هم به بحث انتقال احساسات. تلفیق تکنیک و خلاقیت، رمز موفقیت یک طراح نور است.