آنچه درباره صدابرداری و صداگذاری در سینما باید بدانید

صدا می آید از دور

وقتی در سالن سینما نشسته ایم و فیلمی تماشا می کنیم، طبیعی است که به طور جداگانه به آنچه می شنویم و تأثیری که صداها بر درک ما از ماجرا دارند یا حس و حال عاطفی که در ما ایجاد می کنند، توجه نکنیم.

اما اگر فیلمی را پیش از مرحله صداگذاری دیده باشید، حتماً متوجه شده اید که بخش عمده ای از ارتباط مخاطب با فیلم به صدا مربوط است. اگر دوست دارید بیشتر با اهمیت صدا در فیلم ها و نقشی که در سینما بازی می کند آشنا شوید، ادامه این مطلب یلووال مدیا را بخوانید.

همه صداهای یک فیلم

بافت صوتی فیلم – یا هر بسته صوتی دیگری – از سه بخش تشکیل شده است: دیالوگ ها یا گفتگوی بازیگران، صداهای زمینه یا افکت ها، موسیقی.

این سه عنصر اگر آگاهانه و خلاقانه انتخاب شوند، فیلم دراماتیزه می شود و صدای قابل قبولی به گوش بیننده می رسد. اما اگر ناآگاهانه باشند، صدای فیلم تبدیل می شود به سر و صدا.

در ساخت فیلم، اولین مرحله ای که در آن به صدا توجه می شود، مرحله نوشتن فیلمنامه است.

فیلمنامه نویس می داند که در چه صحنه هایی می تواند ماجرای فیلم را با صدا پیش ببرد. ترکیب این توجه با خلاقیت یک طراح حرفه ای صدا می تواند کیفیت فیلم را به اندازه زیادی بالا ببرد.

از این سه بخش صوتی، کار ضبط دیالوگ ها را صدابردار، سر صحنه فیلمبرداری انجام می دهد. همان جایی که وقتی کارگردان داد می زند «صدا»، صدابردار جواب می دهد «رفت».

تمام صداهای ضبط شده همراه با توضیحات مکتوب به صداگذار می رسد. آهنگساز فیلم، یا مسئول انتخاب موسیقی هم موسیقی را به صداگذار تحویل می دهد. حالا صداگذار است و فیلم تدوین شده اما بی صدا، و همه صداهایی که باید به فیلم جان تازه ای بدهند.

خیلی ساده می توان گفت صدا در سینما از دو بخش تشکیل شده: یکی فن و صنعت، دیگری هنر. بخش فنی را صدابردار به عهده دارد و بخش هنری را صداگذار.

صدابردار در صحنه فیلمبرداری چه می کند

صدابرداری برای فیلم، یک کار تکنیکی است. صدابردار وظیفه دارد میکروفن های مختلف را بشناسد و بداند هر کدام چه قابلیتی دارند.

یعنی بتواند با توجه به شرایط و امکانات، مناسب ترین تجهیزات صدابرداری را برای کار انتخاب کند. همچنین وظیفه دارد دیالوگ ها را با بهترین کیفیت ضبط کند و به مرحله صداگذاری برساند.

از طرف دیگر لازم است صدابردار به فیزیک صدا مسلط باشد و ویژگی های فیزیکی صدا را بشناسد.

در صدابرداری، تمرکز باید به طور کامل بر ضبط دیالوگ ها و گفتگو ها باشد. صداهای دیگر در مرحله صداگذاری به فیلم اضافه خواهند شد. اما اگر در مرحله صدابرداری اشکالی وجود داشته باشد، ممکن است دردسرهای زیادی برای فیلم به وجود بیاید.

صداگذاری

صداگذار حرفه ای می داند که غیر از دیالوگ ها، هر صدای دیگری هم می تواند با مخاطب فیلم حرف بزند. از صدای باد گرفته تا صدای بوق ماشین ها در خیابان، و حتی سکوت که کمتر به آن توجه می کنیم.

به همین دلیل صداگذار با طراحی و تدوین صدا می تواند معنا و مفهوم فیلم را عمیق تر کند و کمک کند تا تأثیر روانی مورد نظر فیلم بهتر به بیننده منتقل شود.

گاهی ممکن است برای رسیدن به صدای مورد نظر، مجبور باشیم صداهای مختلفی را با هم ترکیب کنیم و آمبیانس مشخصی بسازیم.

به هر حال باید توجه داشت که صدا برای فیلم فضاسازی می کند. این فضاسازی اگر هوشمندانه انجام شود به تأثیر فیلم بر مخاطب کمک بیشتری خواهد کرد.

صدا در فیلم های شنیدنی تاریخ سینما

در سینما اصل بر این است که از صدا برای خدمت به تصویر استفاده شود. فیلم هایی که توانسته باشند از امکانات صدا به بهترین شکل استفاده کنند، هر سال به عنوان کاندیداهای بهترین صدابرداری و بهترین صداگذاری در جشنواره های مختلف ملی و بین المللی معرفی می شوند.

اما گاهی هم پیش می آید که طراحی فیلم در خدمت صدا باشد. نمونه های این دست فیلم ها البته انگشت شمار هستند اما به یاد ماندنی:

پیانیست (رومن پولانسکی، 2002)

فیلم پیانیست نمونه خوبی است برای فیلم هایی که در آنها صدا بیشتر از هر چیزی به چشم می آید. یک پیانیست لهستانی به نام ولادیسلاو در جنگ جهانی دوم خانه و خانواده و از همه مهمتر امکان نواختن سازش را از دست می دهد.

در صحنه ای از فیلم که ولادیسلاو انگشتان خود را روی پیانویی خیالی حرکت می دهد و صدای موسیقی به گوش می رسد، تمام بار عاطفی یک فیلم ضدجنگ به بیننده منتقل می شود.

شاید بشود این طور گفت که در این فیلم، برای صداها تصویر طراحی شده است.

جاذبه (آلفونسو کوارون 2013)

یکی از فیلم هایی که صداگذاری هنرمندانه آن بار دراماتیک ماجرا را برای مخاطب سنگین کرده، فیلم جاذبه است.

در این فیلم شخصیت اصلی فیلم، فضانوردی به نام ریان است که در فضاپیما گیر افتاده و امکان ارتباط با زمین را نیز از دست داده است.

در تمام لحظات تلاش و تکاپوی ریان برای نجات پیدا کردن، موسیقی و صداهای زمینه به بالا رفتن هیجان صحنه کمک می کنند اما بیننده توجه خاصی به صداها ندارد.

در لحظه ای که بیشترین شوک وارد می شود و به نظر می رسد ریان، بدون اکسیژن در فضا معلق شده، تمام صداها یکباره قطع می شود و سکوت کامل برقرار می شود. این سکوت سنگین، بیشتر از هر صدایی میزان اضطراب و هیجان و ناباوری را در مخاطب بالا می برد.

دقیق تر دیدن صداها

شاید به این فکر می کنید که از این به بعد به صداهایی که در یک فیلم سینمایی می شنوید، بیشتر دقت کنید.

شروع خوبی است برای آشنایی با صدا و کارکردهای آن. به این تمرین، دقیق تر گوش دادن به تمام صداهای محیط اطراف را هم اضافه کنید.

اگر بخواهید صدابرداری و صداگذاری را به صورت حرفه ای دنبال کنید، اولین قدم همین است. و البته غیر از صداگذاری و صدابرداری، در هر شاخه ای از فیلمسازی که بخواهید فعالیت کنید، آشنایی با ویژگی های صدا به شما کمک می کند در آن حوزه بهتر کار کنید. از فیلمنامه نویسی گرفته تا کارگردانی.