طراحی لباس چه تاثیری در جذب مخاطب تئاتر دارد؟

آن یار همانست اگر جامه دگر شد

هم زمان با کاهش نور سالن و روشن شدن چراغ های بالای سن، حدود بیست بازیگری روی صحنه که از این فاصله کاملا مشابه عروسک های بی جان و زیبای سرامیکی هستند توجهم را به خودشان جلب می کنند. نه خود بازیگران، بلکه لباس هایی که به تن دارند. به قدری محو مدل، رنگ و جزئیات لباس ها شده ام که متوجه شروع نمایش و دیالوگ های ابتدایی که بین بازیگران رد و بدل می شود نمی شوم. چند لحظه ای کاملا از فضایی که در آن قرار گرفته ام دور می شوم و احساس می کنم دختری اهل نیویورک در دهه ی 1950 میلادی هستم و داخل یکی از سالن های تئاتر برادوی نشسته و در حال تماشای یک نمایش مشهور هستم. تاثیری که لباس های بازیگران در همان ثانیه های ابتدایی شروع نمایش بر من گذاشته است باعث می شود به این فکر کنم که در حالت کلی، طراحی لباس در تئاتر چه قدر می تواند بر افزایش ارتباط مخاطب با نمایش موثر واقع شود؟ و در این مقاله از یلووال مدیا میخواهیم باهم پاسخ این سوال را بررسی کنیم.

گلناز گلشن، عضو هیات علمی دانشکده سینما و تئاتر در بخشی از مقاله ی خود با عنوان “جایگاه لباس در پیشبرد کنش دراماتیک در تئاتر قرن بیستم با نگرشی بر آثار کارگردانان مطرح این سده” نوشته است که “لباس بخشی از بازیگر است و در حقیقت به حدی به او وابسته است که که ما گاهی موجودیت مستقل آن را نادیده می گیریم. تماشاگر به کمک ویژگی های شاخصی که در لباس وجود دارد از بازیگر دور و به شخصیت نمایشی نزدیکتر می شود. لباس بازیگر را از خود هر روزه اش جدا و توجه تماشاگر را به این نکته معطوف می کند که این بازیگری است، بازیگری در برابر زندگی واقعی”. این پاراگراف به خوبی گویای این مساله است که طراحی لباس، یکی از مهم ترین فاکتورهایی است که باعث افزایش ارتباط مخاطب با نمایش می شود. اما بر خلاف این تاثیر قابل توجه طراحی لباس بر جذب مخاطب، این رشته در ایران از بسیاری از جهات مهجور مانده و به آن پرداخته نشده است. اگر شما هم علاقه دارید با اصول اولیه ی طراحی لباس برای یک نمایش و تاثیر آن بر درک مخاطبان از نمایش آشنا شوید، در ادامه ی این مقاله با یلووال مدیا همراه باشید.

مقایسه ی طراحی لباس تئاتر و طراحی لباس به صورت کلی

آیا طراحی لباس به شکل عمومی و کلی آن با طراحی لباس برای یک نمایش متفاوت است؟ مقدی شمیریان، طراح لباس تئاتر مشهور ایرانی در پاسخ به این سوال می گوید :” طراحی لباس تئاتر متفاوت از طراحی آن لباسی است که قرار است در اجتماع استفاده شود. این دو با هم ارتباطی ندارند چون اساس مُد، زیبایی و زیبا به نظر رسیدن است اما لباس تئاتر به مبحث شخصیت‌پردازی مربوط می‌شود. طراح لباس تئاتر باید یک محقق و جامعه‌شناس باشد. این طراح وقتی وارد اجتماع می‌شود، باید حواسش را به همه چیز جمع کند و همه چیز را خیلی ریزبینانه و تخصصی ببیند. در اجتماع شخصیت ‌های مختلفی وجود دارد که طراح لباس برای موفق شدن در کارش، ملزم است به همه ی آن‌ ها نگاه کند چون سر لوحه ی کار طراح لباس پرداخت به شخصیت آدم ‌ها است. یک طراح لباس تئاتر باید به نوع پوشش، شمایل، نشستن و حرف زدن مردم نگاه کند اما طراح مد نیازی به توجه به شخصیت آدم ‌ها ندارد”. با توجه این پاسخ، به خوبی می توان دریافت که در بحث طراحی لباس تئاتر، پرداختن به شخصیت بازیگر اهمیت بسیار زیادی دارد. آغاز ارتباط مخاطب با بازیگرهای نمایش، پیام و احساسی است که از لباس و گریم آن ها دریافت می کند. تعیین میزان اهمیت کاراکترها در نمایش و معرفی اولیه نقش ها با انتخاب لباس مناسب آن نقش به خوبی امکان پذیر است. اگر بخواهیم به شکل موردی این مساله را مورد بررسی قرار دهیم، در نمایش “بانوی محبوب من” که در چند ماه اخیر مورد استقبال عظیم مخاطبان تئاتر قرار گرفته است، طراحی لباس کاراکترها به خوبی انجام شده. به طوریکه در همان چند دقیقه ی اول شروع نمایش، تفاوت لباس دختر گلفروشی که شخصیت اصلی نمایش است (الیزا دولیتل با بازی نورا هاشمی) با سایر دستفروش هایی که همراه او هستند کاملا توجه مخاطب را به خود جلب می کند. در ادامه ی نمایش نیز طراحی لباس تک تک کاراکترها مانند کلاه های رسمی و کت های کاملا برش خورده ی پرفسور هیگینز و شلوار گل و گشاد پدر الیزا که با بند شلوار آن را بالا نگه می دارد کاملا ذهن مخاطب را برای پذیرش شخصیت این دو کاراکتر آماده می کند.

مراحل طراحی لباس برای نمایش

به نظر شما طراحی لباس برای یک نمایش شامل چه مراحلی می شود؟ اگر این سوال برای شما نیز پیش آمده است، در ادامه ی این مقاله همراه یلووال مدیا باشید تا مراحل کار یک طراح لباس تئاتر را باهم بررسی کنیم.

کار طراح لباس با مطالعه ی نمایش نامه آغاز می شود است.  طراح باید قبل از حضور در تمرین ها و دیدن بازیگرها، کاملا متن را مطالعه کند و با نقش ها و شخصیت ها آشنا شود. بعد از خواندن متن، بازیگرها را می‌بینند و با رفتن سر تمرینات در فضای کار قرار می‌گیرد. شمیریان معتقد است آناتومی بازیگرها نقش بسزایی در طراحی لباس برای نمایش دارد: “در ادامه ی پروسه طراحی لباس، میزانسن‌های نمایش را می‌بینم و آناتومی بازیگرها را بررسی می‌کنم. بررسی آناتومی بازیگرها وظیفه طراح است و یک طراح باید طرحش را بر اساس آناتومی بازیگر به اجرا برساند. شاید بازیگر یک ایراد اندامی دارد که این ایراد یک موقع به طرح طراح کمک می‌کند و یک موقع هم می‌تواند مخرب باشد. طراح باید این موارد را بررسی کند تا بهترین طرح ممکن را برای لباس بازیگران ارائه بدهد.”.

یک طراح در ابتدا طرح لباس را به صورت اتود معرفی می‌ کند و بعد از تائید شدن طرح نوبت به مرحله  تعیین پارچه ی مناسب و تهیه متریال‌های آن می‌رسد. در نهایت هم طرح اصلی وارد مرحله ی دوخت شده و بعد از پرو کردن و گرفتن ایرادات، لباس‌ها برای اجرا به دست بازیگرها می‌رسد. در طول این فرایند، باید طراح و کارگردان به طور مستمر در حال تعامل باشند و حتی نظرات و ایده های خود بازیگران هم می تواند به بهتر شدن نتیجه ی کار کمک کند.

تاثیر آشنایی طراح با تاریخ پوشاک و سبک ها

در سال های اخیر استقبال مخاطبان تئاتر از اجرای نمایش های نویسندکان معروفی همچون شکسپیر، ساموئل بکت و چخوف افزایش قابل توجهی داشته است. همچنین نمایش نامه هایی که بر اساس وقایع تاریخی مهم مانند قتل امیرکبیر نوشته می شوند، مورد توجه بسیاری از علاقه مندان تاریخ و هنر قرار گرفته اند. یکی از دلایل اصلی موفق شدن این قبیل نمایش ها، طراحی لباس مناسب با زمان وقوع این حوادث است. بنابراین، طراح لباس بایستی کاملا بر فرهنگ و سبک پوشش دوره ی زمانی که ماجرای مورد نظر در حال رخ دادن است اشراف داشته باشد تا مخاطب بتواند به خوبی با فضای نمایش ارتباط برقرار کند. برای مثال می توان به نمایش “جنایت و مکافات” که توسط ایمان افشاریان کارگردانی شده است و نمایش “خاطرات و کابوس های یک جامه دار از زندگی و قتل میرزا تقی خان فراهانی” به کارگردانی علی رفیعی اشاره کرد که طراحی لباسی کاملا مناسب زمان و مکان وقوع ماجرا داشتند و بدون شک این امر یکی از فاکتورهای موثر بر جذب و استقبال مخاطبان از این نمایش ها بوده است.

تاثیر طراحی لباس بر افزایش مخاطبان نمایش

سخن آخر اینکه، با بررسی فاکتورها و مسائلی که در این مقاله از یلووال مدیا بررسی شد میتون نتیجه گرفت که لباس بخش بسیار مهمی از نمایش است و با تاثیری که بر انتقال پیام نمایش به مخاطب دارد، می تواند تاثیر بسزایی بر موفقیت و یا عدم موفقیت یک نمایش داشته باشد. طراح لباس تئاتر، علاوه بر شناخت اصول طراحی و رنگ و آناتومی، باید بر تاریخچه ی پوشش در دوره های مختلف تاریخی و مناطق مختلف جغرافیایی نیز مسلط باشد تا بتواند لباس هایی مناسب با زمان و فضای اجرا را فراهم کند.