نگاهی به فیلم دو زن به کارگردانی ویت وریو دسیکا

فیلم دو زن (Two Women) دسیکا یکی از بهترین ضد جنگ های تاریخ سینماست و روایتگر رنج های مادر و دختری است که در جنگ جهانی دوم قربانی فقر و خشونت جامعه ایتالیا می شوند. فیلم با گذشت پانزده سال از پایان جنگ، ریشه‌های شرایط نامطلوب اجتماعی زنان در جامعه ایتالیا را، در جنگ جستجو می‌کند و پیروزمندان میدان نبرد‌های پوچ و بی‌حاصل را متذکر می‌شود که چه عواقب و گرفتاری‌هایی را برای مادران و دختران جامعه رقم زده‌اند. در این نوشتار یلووال مدیا نگاهی داریم به فیلم دو زن ساخته‌ی کارگردان نئورئالیستی ویتوریو دسیکا.

داستان فیلم

سال 1943 وقتی در شهر رم بمباران ها شدت می گیرد زنی به نام چزیرا که مادری بیوه است با دختر سیزده ساله خود به نام رزتا تصمیم می گیرد به روستای زادگاهش برگردد. در روستا زندگی آرامی را می گذرانند که تعدادی از سربازان آلمانی در حال عقب نشینی وارد روستا می شوند چزیرا تصمیم می گیرد به رم برگردد که در میان راه سربازان مراکشی آن ها را مورد اذیت و آزار قرار می دهند.

یک سکانس مهم

در یکی از سکانس‌ها، مرد متفاوت و روشنفکری که چهره‌ای اعتراضی و پرسشگر در فیلم را به ما نشان می‌دهد، می‌خواهد برای جمعی که روبرویش حاضرند انجیل بخواند. دسیکا با هوشمندی او را با فاصله از دیگر افراد در این سکانس قرار داده است. گویی فاصله‌ای است میان ایمان و کفر و حتی فاصله‌ای میان تئوری و زندگی. او متن مقدس را می‌خواند و دیگران گوش می‌دهند. ناگهان اما یک کودک، که باز هم با هوشمندی ِکارگردان پشت به مرد روشنفکر است بی‌توجه به سکوت جمعیت و صدای متن مقدس درخواست نان می‌کند و با این گزاره مواجه می‌شود: ساکت باش. صدای کودک در این فیلم، صدای اعتراض و شورش فقر است علیه ایمان. حتی اگر عیسی قرار است در جنگ  منجی باشد، باید  «نان حیات» بودن خود را اثبات نماید و یا مدام معجزه‌ی سیر کردن پنج هزار نفر را تکرار کند.

انتخاب نقش اول زن

انتخاب سوفیا لورن از سوی ویتوریو دسیکا چنان دقیق است که در نتیجه برای ایفا کردن نقش مادری که جنگ زیبایی اش را مصادره می کند و پوست و استخوانش را از ایمان تهی می گرداند این بازیگر مشهور سینمای ایتالیا و یکی از سرشناس ترین  ستارگان دوران طلایی هالیوود، اولین بازیگر زن غیرانگلیسی زبان خواهد شد که توانست جایزه اسکار را برای فیلم دو زن ساخته ی ویتوریو دسیکا دریافت کند. خانم لورن به کمال توانست نقش یک زن آسیب دیده و تنها در جنگ را بازی کند، زنی که به تسلیم شدن خو نمی کند و همواره تلاش می کند، تلاش او و حضور او اعتراض است بر زمانه‌ی خود.

سینمای بعد از جنگ

وقتی که فیلم های نئورئالیست از سینمای ایتالیا منع شد استودیوها به ساخت فیلم های گیشه ای و سرگرم کننده رو آوردند، سینمای ایتالیا در دهه پنجاه میلادی، همانند سینمای آمریکا، فرانسه و بریتانیاف یک دوره زوال خلاقیت را پشت سر گذاشت. صنعت سینمای ایتالیا با روی آوردن به فیلم های مجلل با تم امور جنسی، واقعگرایی خوشبینانه را طی کرد اما در این میانه فیلمسازانی همچون ویسکونتی، رُسلینی و ویتوریو دسیکا، همچنان به ساخت فیلم‌های جدی خود ادامه دادند.

تصویری از زنان در روزگار جنگ

در دقایق نخست فیلم چون بیننده شاهد مصائب مادر و دختری است که در بحبوحه ی جنگ جهانی دوم برای در امان ماندن از بمباران شهری مجبور به ترک رم می شوند فیلم به نظر جذاب و دیدنی بیاید. اما این دو زن که یکی بیوه است و دیگری در آستانه جوانی با سفر خود ما را با فضای جنگ و ویرانی موجود در جامعه ایتالیای اواخر جنگ جهانی دوم آشنا می کند که شاید برای مخاطبی که سینما را از جنبه سرگرمی دنبال می کند جالب نباشد. چزیرا و روزتا قهرمان‌هایی هستند که مستقل از دنیای جنگ‌آور مردان، سعی در بقا و حیات خود به عنوان یک انسان، فارغ از جنسیت و طبقه‌ی اجتماعی، در تلاشند.

دسیکا در فیلم دو زن می‌خواهد بحرانی‌ شدن ایمان و اخلاق را با فضای جنگ به تصویر بکشد. او حتی کفشدوزکی را به ما نشان می‌دهد که به حیات آری گفته است و مشغول حرکت است اما باید دید این حرکت چه تبعاتی دارد. تبعاتی که ویتوریو دسیکا راوی ِآن است. راوی زیستن در شرایط بحران. زیستنی که در هر ثانیه‌اش قربانی می‌خواهد و کم‌ترین قربانیان‌ش، روان انسان‌ها هستند.