درباره ی مکاتب اصلی تدوین در تاریخ سینمای جهان

چوب جادوی سینما

هرکدام از ما از دیدن یک صحنه ی بخصوص در فیلم میترسیم. بعضی از اشخاص از دیدن فیلم هایی که موجودات ماورایی در آن ها حضور دارند به غایت وحشت می کنند و برخی دیگر فیلم هایی که پر از صحنه های فجیع قتل و کشتار هستند را ترسناک می دانند. اما، فیلم “روانی” که یکی از شاهکارهای هیچکاک به شمار می آید کاری کرد که تعداد زیادی از مخاطبان فیلم تا مدت ها از رفتن به حمام و دوش آب ترس داشته باشند. آلفرد هیچکاک، در یکی از مصاحبه هایش تعریف می کند که مردی برایش نامه نوشته و گفته است که دخترش بعد از دیدن فیلم روانی به حمام نمی رود و از دوش آب می ترسد، و هیچکاک با چهره ای کاملا عادی می گوید:” برایش نوشتم آقای عزیز دخترتان را به خشکشویی بفرستید”! البته که این پاسخ هیچکاک یک شوخی است ولی حقیقت پشت این نامه، ترسی است که یک صحنه ی خیلی عادی قتل که در بسیاری از فیلم های دیگر هم وجود دارد در مخاطبان ایجاد کرده است. صحنه ای با ورود زن به حمام شروع می شود و می توانیم تصاویری پشت سر هم از زن، دوش آب که باز می شود، پرده ی حمام و سایه ای که پشت آن تکان می خورد ببینیم. آن چیزی که باعث اثرگذاری این صحنه و این فیلم شده است، تدوین فوق العاده این سکانس است که جز شاهکارهای هیچکاک به شمار می آید. اگر شما هم مانند من به تاثیر تدوین بر فیلم های مشهور جهان علاقه مند هستید، در این مقاله با یللووال مدیا همراه باشید.

در صنعت فیلم، تدوین به قرار دادن عناصر روایی در ارتباط با یکدیگر گفته می شود. به عبارت ساده تر، صحنه هایی که در موقعیت های مکانی و زمانی مختلف فیلم برداری شده اند در نهایت باید طوری در کنار هم قرار گیرند که مخاطب هم به راحتی روایت فیلم را دنبال کند و هم با استفاده از تکینک های مختلف تدوین، احساسات و مفاهیم مربوط به ژانر فیلم به ببینده منتقل شود. در این مقاله ی یللووال مدیا، مروری خواهیم داشت بر مکاتب اصلی تدوین که در شاهکارهای سینمایی و توسط کارگردان های معروف جهان استفاده شده اند.

تدوین موازی پورتر و آغاز انقلاب تدوین در صنعت فیلم سازی

پورتر را می توان بنیان گذار تدوین در صنعت فیلم سازی نام گذاشت. ادوین استنتون پورتر کارگردان و فیلم نامه نویس انگلیسی، با ساخت فیلم “سرقت بزرگ قطار” در سال 1903 پدیده ی مونتاژ را وارد سینما کرد. پیش از آن، فیلم ها غالبا در استودیو های فیلم و در یک مکان کوچک و محدود فیلم برداری می شدند و صحنه های مورد نیاز در همان فضا ساخته می شد. اما سرقتی در قطار، در فضای واقعی فیلم برداری شد و تکینیک “تدوین موازی” برای اولین بار در تاریخ سینما مورد استفاده قرار گرفت. در واقع پورتر از تدوین موازی برای نشان آنچه در مکان های مختلف در حال رخ دادن است استفاده کرده است. اگرچه در این فیلم تدوین موازی به صورت ابتدایی استفاده شده ولی موجب انقلابی در صنعت فیلم سازی شد.

بعدتر از این تکینک در بسیاری از شاهکارهای سینمای جهان استفاده شده است. یکی از تاثیرگذارترین و مهم ترین این صحنه ها در فیلم پدرخوانده (1972)، سکانس غسل تعمید خواهر زاده ی کورلئونه می باشد که در یک صحنه ی موازی با آن، تمامی دشمنان و رقبایش به دستور او کشته می شوند.

از چیدمان برش های متوالی تا برش نامرئی در فیلم سازی هیچکاک

هیچکاک نه تنها یک کارگردان بزرگ و صاحب سبک در سینما به شمار می آید، بلکه در بحث تدوین نیز بسیار پیشرو و متمایز است. همانطور که در ابتدای این مقاله از یللوووال مدیا اشاره شد، صحنه ی قتل در حمام در فیلم روانی، با استفاده ی بسیار بجا و خوب از تکنیک برش های متوالی به یک صحنه ی ترسناک و تاثیرگذار تبدیل شده است. هیچکاک در یکی از مصاحبه هایش در مورد تدوین فیلم می گوید: “برش زدن باعث ایجاد مفاهیم می شود. مثل چیدن قطعات موزائیک در کنار هم برای ساختن یک قطعه ی بزرگتر. در مونتاژ نیز همین کار را انجام می دهیم. تصاویر با سرعت های معینی از جلوی چشم بیننده عبور می کنند تا یک مفهوم ذهنی را بسیازند. ما در این صحنه نمی توانستیم بدن برهنه ی زن را به طور کامل نمایش دهیم. پس برای انتقال مفهوم از ترکیب تصاویر استفاده شد. قسمت هایی از پا، سر، دست، جریان آب، سایه، پرده و دوش آب. این سکانس شامل 78 پلان بود که در 45 ثانیه دیده شد”.

از طرف دیگر هیچکاک طرفدار استفاده از برش نامرئی نیز بود. در فیلم طناب (1948) از قرار دادن دوربین در برابر یک کت مشکی یا مبل مشکی برای پوشاندن لنز استفاده شده و به طور هوشمندانه ای این روش را جایگزین برش زدن کرده است.

برش های پرشی و خلق صحنه های نفس گیر اسکورسیزی

اگرچه شناخت و تسلط بر تکنیک های تدوین فاکتوری بسیار مهم و موثر در تدوین نهایی فیلم می باشد، اما استفاده از تکینک های خاص با توجه به نوع شخصیت کاراکتر فیلم مساله ای است که هر کارگردانی از عهده ی آن برنمی آید. و این یکی از نکاتی است باعث می شود کارگردان هایی نظیر اسکورسیزی، به عنوان نوابغ صنعت سینما شناخته شوند. اسکورسیزی در فیلم “گاو خشمگین” (1980) با استفاده از تدوین پرشی و اتصال صحنه های سریع و پر‌انرژی و  برداشت‌های پرجزئیات نیم‌ثانیه‌ای از مشت‌زنی‌ها به صحنه هایی با حرکت و ریتم صدای آهسته، توانست صحنه هایی خلق کند که به راحتی نفس را در سینه ی بیننده حبس می کردند.

هفت سامورایی کوروساوا و خلق شاهکار با تدوین ترکیبی

کوروساوا را می توان یکی از بهترین تدوینگران جهان خواند. جادوگری که با ترکیب تکنیک های تدوین در صحنه های مختلف آثاری شگفت انگیز خلق کرده است. اما بدون شک یکی از ماندگارترین و بهترین آثار آکیراکوروساوا، فیلم سینمایی “هفت سامورایی” است. در نقطه ی اوج فیلم که سامورایی ها به کمک کشاورزان می روند تا از روستای خود در برابر راهزنان محافظت کنند، می توان جادوی تدوین کوروساوا را دید. کوروساوا در این صحنه ها برای دنبال کردن خطوط داستانی چند شخصیت در طول نبرد از تکینک تدوین موازی استفاده کرده است. از طرف دیگر در صحنه های حمله و نبرد ضرباهنگ وقایع بسیار کوتاه و تند است و تماشاگر فقط به قدری زمان دارد که ببیند چه اتفاقی در حال رخ دادن است. برش های پرشی و برش های روی اکشن به سکانس های مبارزه انرژی و پویایی می بخشد. در نقطه ی اوج مبارزه استفاده از یک پلان عریض ممتد به ایجاد هیجان و تنش کمک کرده است و برش های های سریع حس هرج و مرج را منتقل می کند. پس از پایان نبرد نیز تدوین به نحوی انجام گرفته که رفع تنش به بیننده منتقل می شود و نشان دادن پرچم سامورایی ها در ابتدا و انتهای سکانس ساختار دایره وار تنش و سکون را تائید می کند.

تاثیر چوب جادوی تدوین و مونتاژ بر فیلم ها

اگر تا این بخش خواننده ی مقاله ی یللووال مدیا بوده اید، از تاثیر خارق العاده ی تدوین بر نتیجه ی نهایی فیلم مطلع شده اید. سینمای امروز تدوین را مدیون کارگردانان و تدوینگران بزرگی همچون پورتو، آیزنشتاین، سرجیو لئونه کاپولا و هیچکاک می باشد. بسیاری از نظریه های تدوین این نوابغ بزرگ سینما، علیرغم گذشت زمان و پیشرفت امکانات هنوز ارکان اصلی صنعت تدوین هستند. تدوین بی نظیر آیزنشتاین در فیلم “رزم ناو پوتمکین” (1952) که ترکیبی از 5 تدوین مختلف ریتمیک، متریک، تونال، رووتونال و روشنفکرانه می باشد، هنوز به عنوان یک مرجع یادگیری برای علاقه مندان به تدوین استفاده می شود.