مستند در ایران فقط به سالنهای سینما و جشنوارههای تخصصی محدود نمیشود. بخشی از مهمترین آثار مستند کشور از مسیر تلویزیون به مخاطبان معرفی میشوند و «جشنواره تلویزیونی مستند» نیز با همین رویکرد شکل گرفته است؛ رویدادی که تلاش میکند میان مستندسازان، عکاسان، نویسندگان و مخاطبان تلویزیونی ارتباط برقرار کند. این جشنواره که توسط شبکه مستند سیما برگزار میشود، در طول دورههای مختلف گستردهتر شده و حالا علاوه بر فیلم مستند، مجموعههای مستند، عکاسی مستند، مستندنگاری و گزارشهای مستند تصویری ـ خبری را نیز دربر میگیرد. نهمین دوره این جشنواره نیز با اضافهشدن بخشهای تازه و معرفی آثار و نامزدهای نهایی، بار دیگر توجهها را به جایگاه مستند در تلویزیون ایران جلب کرده است. در ادامه این مقاله یلووال مدیا به معرفی این جشنواره و بررسی دوره نهم می پردازیم. با ما همراه باشید.
جشنواره تلویزیونی مستند از کجا آغاز شد؟
جشنواره تلویزیونی مستند را میتوان بخشی از تلاش شبکه مستند سیما برای ایجاد یک فضای رقابتی و حرفهای برای تولیدکنندگان آثار مستند دانست. برخلاف جشنوارههایی که صرفا بر نمایش و داوری فیلمها در فضای سینمایی تمرکز دارند، این رویداد از ابتدا با یک رسانه تلویزیونی پیوند خورده است؛ به همین دلیل، دیدهشدن اثر توسط مخاطب عام یکی از ویژگیهای مهم آن محسوب میشود.
شبکه مستند در فراخوان نهمین دوره، اهدافی مانند حمایت از فیلمهای مستند و آثار خلاقانه، کشف استعدادهای تازه و ترویج فرهنگ تماشای آثار مستند را از جمله اهداف برگزاری جشنواره عنوان کرده است.
همین پیوند با تلویزیون باعث شده جشنواره فقط محلی برای معرفی برگزیدگان نباشد. آثار راهیافته در جریان برگزاری جشنواره روی آنتن شبکه مستند میروند و مخاطبان نیز فرصت تماشای آنها و مشارکت در انتخاب آثار محبوب خود را پیدا میکنند. در نهمین دوره حتی نامزدهای بخش «نگاه مخاطبین» براساس آرای بینندگان در زمان پخش فیلمها مشخص شدند.
از فیلم مستند تا عکس و مستندنگاری
یکی از تغییرات قابل توجه جشنواره در سالهای اخیر، گسترش تعریف آن از «مستند» است. در نهمین دوره، جشنواره در پنج بخش اصلی برگزار شد: فیلم مستند، مجموعه مستند، عکس مستند، مستندنگاری و گزارش مستند تصویری ـ خبری. بخش «گزارش مستند تصویری ـ خبری» نیز از بخشهای جدید این دوره بود و به گزارشهای مستندی با مضامین خبری اختصاص داشت.
این ساختار نشان میدهد جشنواره دیگر صرفا محلی برای رقابت فیلمهای مستند نیست. یک عکاس میتواند با یک تکعکس یا مجموعهای مستند حضور پیدا کند، یک نویسنده میتواند کتاب یا گزارش مستند خود را ارائه دهد و یک مستندساز نیز میتواند در قالب فیلم کوتاه، نیمهبلند، بلند یا مجموعه مستند با دیگر آثار رقابت کند.
در بخش عکس نهمین دوره، هیأت داوران ۲۵ تکعکس از ۲۳ عکاس و ۱۸ مجموعه عکس از ۱۴ عکاس را برای حضور در مرحله نهایی معرفی کردند.
تفاوت جشنواره تلویزیونی مستند با یک جشنواره معمولی چیست؟
شاید مهمترین نکته درباره جشنواره تلویزیونی مستند، همان واژه «تلویزیونی» باشد. در بسیاری از جشنوارههای سینمایی، مخاطب اصلی جشنواره در وهله نخست کسانی هستند که به سالنهای نمایش، برنامههای تخصصی یا فضای حرفهای سینما دسترسی دارند. اما در اینجا خود تلویزیون بخشی از فرآیند جشنواره است. این تفاوت، یک مزیت مهم دارد: مستند میتواند مستقیما به خانه مخاطب برسد.
از طرف دیگر، حضور مخاطب در فرآیند انتخاب نیز به جشنواره وجه متفاوتی میدهد. در نهمین دوره، علاوه بر جوایز تخصصی، برای فیلمهای کوتاه، نیمهبلند و بلند بخش «بهترین فیلم از نگاه مخاطبین» نیز نامزدهایی معرفی شدند. برای نمونه، در بخش فیلم بلند، «بیمریم»، «رویای شهر حلقهها» و «مرگ پشت دیوارهای سبز» بهعنوان نامزدهای جایزه مخاطبان معرفی شدند.
نهمین دوره؛ جشنوارهای با دامنه گستردهتر
نهمین دوره جشنواره تلویزیونی مستند در سال ۱۴۰۵ با دبیری حسین زارعزاده، مدیر شبکه مستند سیما، برگزار شد. در این دوره، علاوه بر بخشهای اصلی، بخشهای ویژهای مانند «ایران عزیز»، «محیط زیست» و «تولید ایرانی» نیز در نظر گرفته شد.
گسترش بخشهای جشنواره را میتوان نشانهای از تلاش برای پوشش شکلهای مختلف روایت مستند دانست؛ از یک فیلم چنددقیقهای درباره یک موضوع اجتماعی گرفته تا مجموعهای چندقسمتی، یک گزارش تصویری یا حتی مجموعهای از عکسهای مستند.
در بخش فیلم مستند نیز آثار راهیافته پس از پخش از شبکه مستند مورد داوری قرار گرفتند و هیأت داوران نهایی، نامزدهای رشتههای مختلف را معرفی کرد. ترکیب داوران این بخش شامل محمدحسین ابراهیمی، مریم (نازنین) پیرکاری، علیرضا دهقان، مسعود سفلایی، حامد شکیبانیا، رامتین شهبازی و مینا قاسمی زواره بود.
وقتی مخاطب هم وارد رقابت میشود
شاید یکی از جذابترین جنبههای جشنواره همینجا باشد. یک جشنواره تخصصی معمولا داوران خود را دارد و نتیجه نهایی را آنها تعیین میکنند، اما در جشنواره تلویزیونی مستند، مخاطب هم میتواند نظر خود را وارد فرآیند کند.
این مسئله از آن جهت اهمیت دارد که فیلم مستند الزاما برای گروه کوچکی از متخصصان ساخته نمیشود. مستندساز در نهایت به دنبال برقراری ارتباط با مخاطب است و رأی مخاطبان میتواند نشان دهد یک اثر تا چه اندازه توانسته این ارتباط را برقرار کند.
در نهمین دوره، برای فیلمهای کوتاه، نیمهبلند و بلند نامزدهای جداگانهای در بخش نگاه مخاطبین معرفی شدند. این انتخابها بر اساس آرای مخاطبان در زمان پخش آثار از شبکه مستند انجام شده است.
مجموعه مستندها هم سهم مهمی دارند
یکی دیگر از نکات قابل توجه نهمین دوره، توجه ویژه به مجموعههای مستند است. این بخش برای آثاری اهمیت دارد که روایت آنها در یک فیلم واحد تمام نمیشود و به چند قسمت نیاز دارد.
در این بخش، آثاری مانند «آب و نون»، «ابر سازههای ایران»، «حیات وحش منوجان»، «داستان بقا»، «کوچه باغ»، «نبردهای فانتوم» و «همرکاب» در میان نامزدهای نهایی قرار گرفتند.
حضور چنین بخشی با ماهیت تلویزیون نیز هماهنگ است؛ چرا که مجموعه مستند اساسا یکی از قالبهای مهم تولید مستند برای تلویزیون محسوب میشود و امکان پرداختن طولانیتر به موضوعات را فراهم میکند.
نهمین دوره به کجا رسیده است؟
با نزدیکشدن به پایان نهمین دوره، رقابت در بخشهای مختلف وارد مرحله نهایی شده است. برای مثال، مستند «رویای شهر حلقهها»در پنج بخش نامزد دریافت جایزه شده؛ از جمله بهترین کارگردانی، فیلمبرداری، پژوهش، بهترین فیلم از نگاه تماشاگران و بهترین فیلم از نگاه هیأت داوران در بخش مستندهای بلند.
اختتامیه نهمین جشنواره تلویزیونی مستند نیز برای دوشنبه دوم شهریور ۱۴۰۵ در پردیس سینمایی ملت تهران اعلام شده و قرار است برگزیدگان بخشهای مختلف در این مراسم معرفی شوند. پخش مستقیم مراسم نیز از شبکه مستند پیشبینی شده است.
در نتیجه، نهمین دوره را میتوان نقطهای برای بررسی مسیر جشنواره در سالهای گذشته دانست؛ رویدادی که حالا دیگر صرفا یک رقابت میان چند فیلم نیست و تلاش میکند شکلهای مختلف روایت مستند را زیر یک عنوان واحد جمع کند.
کپی لینک
دانلود
اشتراک گذاری
کپی کردن لینک
