همه چیز درباره‌ی سینمای نئورئالیسم

جامعه شناسی روی پرده

برای معرفی سینمای نئورئالیسم ایتالیا احتمالا  نام فیلم دزد دوچرخه ساخته ی ویتوریو دسیکا برای اکثر مخاطبین سینما آشنا خواهد بود فیلمی که توانسته منعکس کننده ی زندگی مردم در آن دوران خاکستری ایتالیا باشد و واقعیت های اجتماعی را نشان دهد. در این مقاله یلووال مدیا به هر آن چیزی که به سینمای نئوروالیسم ایتالیا مربوط است پرداخته ایم.

سینمای ایتالیا پیش از نئورئالیسم

جنگ جهانی دوم شروع شده بود و نخست وزیر وقت ایتالیا، بنیتو موسولینی که یکی از هم پیمانان هیتلر بود مثل دیگر دیکتاتورها از سینما به عنوان یک بازوی قدرت برای پیشبرد جنگ استفاده کرد به این ترتیب که فیلم ها ارتباطی با واقعیت موجود از نداشتند و آن چه نمایش داده می شد تصویری رویایی از ایتالیایی بود که حقیقت نداشت؛ هیچ تصویری از فقر و مشکلات اقتصادی در قاب های فاشیستی فیلم ها از جامعه موجود نبود و در تلاش بودند ایتالیا را به عنوان سرزمینی برای یک زندگی ساده و رضایت بخش برای عموم مردم معرفی کنند و در این مسیر اتفاقا کارگردان‌های زیادی با موسولینی همکاری کردند اما با وجود واقعیت های جامعه این روند ادامه پیدا نکرد.

شروع سینمای نئورئالیسم ایتالیا

در شرایطی که فاشیست ها در اوج قدرت بودند و ساخت فیلم ها خارج از استودیو و بدون کمک دولت بعید می نمود کارگردانی ایتالیایی به نام لوکینو ویسکونتی با اقتباسی از رمان پستچی دو بار زنگ می زند فیلمی ساخت به نام وسوسه که خارج از عرف زمانه قصه ای در ارتباط با زندگی روزمره داشت و آن چه اتفاق می افتاد در کوچه و خیابان های واقعی بود از این رو هیچ کدام از سکانس ها در استودیو تصویربرداری نشد، پس از استقبال مردم از وسوسه دیگر کارگردانان هم دست به کار شدند و فیلم دزد دوچرخه هم ساخته شد در این زمان هرچند هنوز کسی از پیدایش موج جدید سینمایی در ایتالیا اطلاعی نداشت اما اصطلاح نئورئالیسم توسط امبرتو باربارو منتقد و نویسنده سینمایی، در مورد آثار مارسل کارنه به کار برده شد.

آغاز رسمی نئورئالیسم

در سال 1945 دو ماه پس از آزادی سازی رم توسط متفقین فیلمی ساخته شد به نام “رم شهر بی دفاع”  که با این فیلم سینمای نئورئالیسم ایتالیا جهانی شد؛ فدریکو فلینی سناریوی فیلم را نوشت و روبرتو روسلینی کارگردانی‌ش را بر عهده گرفت. واقعه فیلم که در زمستان 1943 و 1944 می گذشت روایتگر جستجوی بی رحمانه گشتاپو در پی رهبر حزب مقاومت کمونیست بود که با تاکید بر شکنجه های آلمانی ها خشونت را با طنزی غریب و خشن آمیخت و با روش های نوین تولید مثل فیلمبرداری در محل آغازگر سبک نئورئالیسم شد و در عین حال خط قدرتمند داستانی و اتکا به دیالوگ را از یاد نبرد تا بتواند پیامش را به صراحت بیان کند.

بعد از استقبال جهانی فیلم رم شهر بی دفاع و فدریکو فلینی و روبرتو روسلینی در مرتبه ی کارگردان به عنوان نماد این موج سینمایی در جهان شهره شدند.

دیگر کارگردان های مکتب نئورئالیسم

بعد از اقبالی که فیلم رم شهر بی دفاع با آن روبرو شد، سال بعد یعنی در 1946 روبرتو روسلینی فیلم پاییزا را ساخت و فیلم راهزن به کارگردانی آلبرتو لاتوادا روی پرده‌ی سینماها رفت. سال بعد روبرتو روسلینی مجددا یک فیلم دیگر به لیست سینمای نئورئالیسم افزود و آلمان سال صفر را روی پرده آورد، جوزپه دسانتیس به کارگردان های نئورئالیست پیوست و فیلم فراری را ساخت. در سال 1948 لوکینتو ویسکونتی زمین می لرزد را به لیست فیلم های نئورئالیسم اضافه کرد. در آخرین سال رسمی مکتب نئورئالیسم فیلم برنج تلخ و استرومبولی به ترتیب به کارگردانی جوزپه دسانتیس و روبرتو روسلینی در سالن های سینما نمایش داده شد.

در همین زمان بود که دوبله به فیلم های اروپایی وارد شد و کمک شایانی به خوش ساختی فیلم ها کرد.

ویژگی های سینمای نئورئالیسم

برای این که فیلمی در دسته‌ی نئورئالیسم بگنجد ویژگی هایی لازم بود که از این قرار است:

• یک) آثار اصیل نئورئالیستی از روی رمان یا دیگر آثار ادبی اقتباس نمی شدند.
• دو) برای کاراکترهای فیلم های نئورئالیسم اغلب از نابازیگرها استفاده می شد.
• سه) آثار نئورئالیستی بستری برای بیان دیدگاه های سیاسی و اجتماعی در لایحه های سطحی و زیرین فیلم ها بود و فیلمی که تصویری تکان دهنده از فقر، فساد و بی کاری نشان نمی داد در لیست فیلم های نئورئالیستی قرار نمی گرفت.
• چهار) برای فیلمبرداری استفاده از فضاهای شهری و واقعی ضروری و صحنه‌پردازی در استودیو ممنوع بود.
• پنج) هنگام فیلمبرداری استفاده از نور خارجی ممنوع و استفاده از نور طبیعی ضروری بود.
• شش) در فیلم ها کاربرد هرگونه گزاره‌ی تخیلی که انسان را به جای تفکر به مسائل انسانی به مسائل پوچ سرگرم کند، غیرمجاز بود.

پایان نئورئالیسم در ایتالیا

در انتهای سال 1949 ورق برگشت؛ از یک طرف سرمایه گذارهای آمریکایی برای تولید فیلم های کمدی و ژانرهای سنتی سینمای ایتالیا سر و کله شان پیدا شده بود و می خواستند روی گیشه سرمایه گذاری کنند و از سویی دیگر آن چه در فیلم های نئورئالیسم روایت می شد تصاویری حقیقی از فساد و نکبت در زمان جنگ و پس از آن بود؛ بیکاری، فحشا، خیابان های کثیف، ساختمان های فرسوده و نمایش چهره های افسرده و تکیده ایتالیایی مقامات را نگران کرد که ذهن جهانیان با دیدن این تصاویر نسبت به ایتالیایی ها عوض شود و حتی با وجود این که چند سال از جنگ گذشته ایجاد بدبینی نسبت به جامعه ایتالیایی کنند.

نهایتا با تصویب یک قانون نئورئالیسم ایتالیا توقیف شد و بر اساس این قانون نمایش فقر، فحشا و بیکاری در فیلمی که باعث شود نگاه جهانیان به مردم ایتالیا نگاهی بدبینانه باشد ممنوع شد. پس از این بسیاری از کارگردان های سرشناس نئورئالیسم ایتالیا در سبک و سیاق دیگری فیلم ساختند و بعضی دیگر هم کارشان را در کشورهای دیگر ادامه دادند، این روند باعث شد دیگر در ایتالیا اثری از نئورئالیسم نباشد.

نئورئالیسم در ایتالیا ممنوع شد اما در بسیاری از کشورها فیلمسازان جوانی که مجذوب نئورئالیسم ایتالیایی بودند آن سبک واقعگرایانه را ادامه دادند.