طراحی صحنه در فیلم های علمی تخیلی که آینده را به تصویر می کشند، به بهانه ی پخش فصل اول سریال severance

به تصویر کشیدن تنهایی در عصر  ماشین های پرنده

نوشین تقیلی

یک اتاق نیمه تاریک با دیوارهای طوسی، یک میز و صندلی فلزی و یک چراغ سقفی با لامپ زرد رنگ که تا نزدیکی میز پایین آمده است. این صحنه را برای هر کسی که توصیف کنید و از او بپرسید چه مکانی به ذهنش می رسد، بی درنگ می گوید اتاق بازجویی! و همین جادوی طراحی صحنه است. هر ژانری در سینما نیاز به طراحی صحنه ی مخصوص خود دارد. شما نمی توانید یک سناریوی درام را در خانه ای با دکوراسیون شاد و آرام بخش ببینید و باور کنید. طراحی صحنه ی درست و اصولی، باید طوری باشد که مخاطب را در درک احساسات و پیام فیلم کمک کند.

چند روز قبل، به پیشنهاد یکی از دوستانم شروع به دیدن سریال جداسازی (2022) کردم و اولین چیزی که در همان دقایق اولیه ی شروع فیلم توجهم را به خود جلب کرد، طراحی صحنه بود. اتاقی بزرگ با میزی در وسط آن و صندلی های ساده ای که اطراف میز قرار گرفته اند. و زنی که روی میز به خواب رفته است. جذابیت این دقایق آغازین و تاثیری که طراحی صحنه روی تمایلم به دیدن ادامه فیلم داشت، باعث شد که در این مقاله در یلووال مدیا به سراغ اصول طراحی صحنه در فیلم های علمی خیلی بروم. اگر شما نیز به این ژانر علاقه مند هستید، در ادامه ی مقاله با ما همراه باشید.

سادگی برای انتقال پیچیدگی

فرض کنید که می خواهید یک گزارش علمی بنویسید. گزارشی که خواننده نیاز دارد موقع خواندن آن تمرکز کافی برای درک مطلب داشته باشد. به همین دلیل شما هیچ وقت چنین گزارشی را با فونت های پیچیده و یا رنگ های مختلف تایپ نمی کنید، چون نمی خواهید حواس مخاطب از موضوع اصلی پرت شود. همین قضیه در مورد فیلم های علمی تخیلی هم صادق است. به طور معمول در این ژانر، با طراحی صحنه ی مینیمال روبه رو می شویم. مگر اینکه سکانس های خاصی از فیلم نیازمند پیچیدگی در صحنه باشد.

دنیای مینیمال هزارتو

فیلم و سریال های زیادی در محیط یک شرکت ساخته شده اند، اما تا کنون هیچ کدام شبیه سریال «جداسازی» نبوده اند. ماجراهای این سریال علمی تخیلی، در دفتر مرکزی کارخانجات Lumon  رخ می دهد. یک شرکت اسرارآمیز که با جراحی خاطرات ذهن کارمندان را تغییر می دهد تا آگاهی آنها را به دو بخش تقسیم کند: من کاری و من بیرونی آن ها. این کارمندان در طبقه خودشان در ساختمان شرکت کار می‌کنند، و هر طبقه خود یک دنیاست: هزارتویی وسیع از سالن‌های سفید رنگ که تا ابدیت امتداد دارند، و اتاق‌های اداری عظیم و بدون اثاثیه با فرش‌های سبز چشم نواز.

طراح صحنه ی این سریال جرمی هیندل، هنگام ساخت دکورهای این مجموعه از منابع زیادی استفاده کرده است، از فیلم فرانسوی Playtime (1967) تا زیبایی گرایی شرکت های داروسازی. اما منبع الهام و راهنمای اصلی او برای اینکه این شرکت اسرار آمیز چگونه باید به نظر برسد، مقر جهانی جان دیر در مولین بود که در دهه 1960 طراحی شده بود. او در حین تحقیق در مورد طراحی این ساختمان، متوجه شد که چگونه این دفاتر به گونه‌ای طراحی شده‌اند که محیط‌های کاری و زندگی خانوادگی کاملاً مجزا از هم باشند. یعنی دقیقا پیامی که فیلم می خواهد آن را منتقل کند.

فناوری هیچ گاه ما را نجات نخواهد داد

“فکر می‌کنم گاهی وقتی مردم به آینده فکر می‌کنند، بیشتر روی چیزهایی که تغییر خواهند کرد تمرکز می کنند . ما ممولا این این آرزوها را می شنویم: “اوه، همه ما ماشین های پرنده و یا ساعت های مچی خواهیم داشت که با ما صحبت می کنند”. در واقع زمانی که به آینده فکر می‌کنید، مردم همیشه به فناوری و این که فناوری چیست فکر می‌کنند تا اینکه تجربه انسان از فناوری چیست.”. این ها صحبت های ک.ک بارت، طراح صحنه ی فیلم شگفت انگیز “او” است.

در این فیلم همه چیز واقعاً درباره تجربه انسان است. همه چیز درباره کسی است که از طریق فناوری عاشق می شود. بارت در مورد ایده های اولیه ی طراحی صحنه برای این فیلم می گوید: ” فناوری در واقع یک توانمندساز یا یک نوع از راحتی است ، بنابراین وقتی شروع کردیم به فکر کردن به ساختن دنیای این فیلم، دنبال نشان دادن محیطی راحت بودیم. این مأموریت اسپایک بود، نه یک آینده دیستوپیایی . قرار نبود لزوما یک آینده ی آرمان شهری نشان داده شود، اما دنیایی بود که در آن همه چیزهایی که می‌خواستید برای شما دارد.”

طراحی صحنه به مثابه دمیدن روح

در فیلم سینمایی “او – her“، آپارتمان محل زندگی تئودور، دارای شیشه های بزرگی است که به واسطه ی آن ها می‌توانید مرکز شهر را ببینید، و این صحنه به نشان دادن باز بودن فضای ذهن او کمک می کند. در طراحی صحنه، اولین کاری که انجام می دهید این است که وارد فیلم نامه می شوید. فیلم نامه تنها قطب نما و تنها نقطه مرجع شماست. اولین مسئولیت طراح صحنه این است که شخصیت ها را در پس‌زمینه ی سناریو بسازد تا شخصیت‌های درون داستان را پشتیبانی و ارتقا دهد. در واقع طراح صحنه این شانس را دارد که داستان دومی را بگویید که در دیالوگ ها نیست و ویژگی‌های عمیق‌تر همه شخصیت‌ها را روشن می‌کند. مانند آپارتمان که کمی شلوغ است چون تازه از همسرش جدا شده و هنوز کامل ساکن نشده بود. اگرچه او این آپارتمان زیبا و بزرگ را دارد، اما هنوز برای سرگرم کردن افراد دیگر طراحی نشده است، زیرا او واقعاً برای آن آماده نیست. این آپارتمان فقط دنیای تنهایی است.

پیام دریافت شد

همانطور که در ابتدای این مقاله گفتیم، طراحی صحنه برای انتقال مفهوم و پیام فیلم به مخاطب یک عنصر ضروری است. در فیلم های علمی تخیلی، این فاکتور اهمیت بیشتری پیدا می کند. چون غالب فیلم هایی که در این ژانر ساخته یم شوند به دنبال به چالش کشیدن ذهن مخاطب هستند. اساس بسیاری از فیلم نامه های علمی تخیلی، سوالت فلسفی مهمی مانند جایگاه انسان در جهان هستی، آینده ی دنیا، و یا اینکه آیا ما تنها موجودات این کهکشان هستیم است. طراحی صحنه ی درست برای انتقال این پیام ها بسیار موثر است. اگر در فیلمی مانند “او” با خانه ای شلوغ و کاملا دکور شده مواجه شویم، قطعا کمتر و دیرتر پیام تنهایی تئودور در عصر فناوری را دریافت خواهیم کرد.