عکس های غیر حرفه ای که از حوادث گرفته می شوند چه ویژگی ها و تاثیراتی دارند؟

از زیر نویس ویرانی ارگ بم  تا فیلم ریزش متروپل

روزی  که بم زلزله آمد را دقیقا یادم است. جمعه بود، با مامان و بابا داشتیم صبحانه می خوردیم و بابا طبق معمول اخبار میدید که شبکه خبر زیرنویس کرد. اول فکر می کردیم زلزله ای عادی بوده، مثل همان هایی که هر از گاهی اتفاق می افتد و چند ساعت بعد می شنویم هیج تلفات جانی نداشته است. اما فاجعه ای که اتفاق افتاده بود خیلی بزرگ بود. تا چند روز، کانال تلویزیون خانه فقط روی شبکه ی خبر بود و چشم همه ی ما به تلویزیون. راه دیگری هم برای دانستن اخبار نداشتیم.

چند سال بعد، زلزله ی سرپل ذهاب کرمانشاه اتفاق افتاد. اما این بار شرایط فرق می کرد. قبل از اخبار تلویزیون، عکس های خانه ها و شهر و روستاهای ویران شده را در اینستاگرام و تلگرام دیدیم. دیگر نیازی نبود منتظر اخبار تلویزیون بمانیم. حالا انگار عادت کرده ایم. حداقل چند ماه یک بار، صبح که گوشی را روشن می کنیم، عکس های یک فاجعه و ویرانی جلوی چشمانمان ظاهر می شود.

آتش سوزی و فروریختن پلاسکو، هواپیمای اوکراینی، سیل گلستان و تلف شدن گاومیش های هورالعظیم را قبل از رسانه های رسمی و جمعی از اینستاگرام و تلگرام و توئیتر شنیدیم و دیدیم. دوربین های موبایل باعث شده عکاسی در هر لحظه و هر موقعیتی امکان پذیر باشد. این مساله غیر از اینکه باعث سریعتر منتشر شدن اخبار می شود، دو جنبه ی دیگر هم دارد که مهم و تاثیر گذار هستند. یکی تاثیر زاویه ی دید فردی که عکس را ثبت کرده بر انتشار خبر، و دوم نتیجه ی آن عکس بر تاریخ.

اوایل خرداد ماه 1401، ساختمان تجاری متروپل در آبادان فروریخت و خانواده های زیادی در اثر این فاجعه داغدار شدند. حتی کسانی مانند من که با آبادان کیلومترها فاصله داریم، با دیدن عکس های آواربرداری و خانواده هایی که منتظر پیدا شدن عزیزانشان بودند می توانستیم عمق غصه و درماندگی را حس کنیم. اما در همین روزها، در میان عکس هایی که هر کدام غمی به سنگینی یک کوه داشتند، پیام هایی هم مبنی بر منشتر نکردن عکس اجساد یا صحنه های دلخراش منتشر می شد. این قبیل پیام ها را قبلا هم دیده ایم. در حادثه ها و فاجعه های انسانی دیگر. به همین بهانه در این مقاله از یلووال مدیا به سراغ ویژگی ها، باید و نباید ها و تاثیرات عکاسی غیرحرفه ای از حوادث و فاجعه های بزرگ رفته ایم. عکس هایی که می توانند تاثیر زیادی در تاریخ داشته باشند.

اولین و مهم ترین نکته در این بحث این است که آیا عکس گرفتن ما از صحنه ی حوادث کار درستی است یا نه؟ در حادثه ی آتش سوزی پلاسکو در تهران، یکی از مشکلات بزرگ تیم آتش نشانی برای رسیدن به صحنه ی حادثه، تراکم جمعیت در خیابان های اطراف بود. شاید اگر هرکدام از ما هم آنجا بودیم، نمی توانستیم در برابر وسوسه ی گرفتن عکس و فیلم و در جریان قرار دادن بقیه در مورد عمق فاجعه خودمان را کنترل کنیم. ولی گاهی اصرار به ثبت و انتشار خبر باعث افزایش عمق فاجعه و از دست رفتن جان های بیشتر می شود.

چه کسی کاپ اخلاق را برنده می شود

شاید با خود فکر کنید که نوع تفکر و زاویه ی نگاه عکاس تاثیری در انتقال ماجرا ندارد. ظاهرا یک تصویر از یک صحنه ی به خصوص ثبت می شود. مهم نیست که چه کسی آن را انجام دهد. ولی در واقعیت اینطور نیست. یکی از مهم ترین موارد در انتقال اخبار، به خصوص اخبار حوادث حساس، متعهد بودن به اصل واقعه است. زمانی که یک فاجعه ی انسانی رخ می دهد، خواه ناخواه همه ی ما تحت تاثیر احساس اندوه و خشم قرار می گیریم. در این زمان عکس ها می توانند تاثیر زیادی در ادامه ی ماجرا داشته باشند. گاهی می توانند باعث فراموش نشدن ماجرا و کمک به کسانی که در آن حادثه آسیب دیده اند شود. اما گاهی نیز ممکن است یک عکس باعث شود اصل حادثه در میان حاشیه ها گم شود. اگر روزی روزگاری گوشی در دستمان بود و از بد روزگار شاهد یک حادثه بودیم، حواسمان باشد تصویر را از چه زاویه ای ثبت می کنیم.

برگ هایی از تاریخ که توسط دوربین های موبایل ثبت می شود

در سال های قبل از اختراع دوربین عکاسی، پادشاهان و سلاطین عادت داشتند نقاش های خبره استخدام کنند تا نقاشی مراسم های مهم و رسمی را بکشند. تعدادی از این نقاشی ها را هنوز می توان در موزه ها دید. حتی سنگ نگاره های داخل غارها نیز به نوعی نشان دهنده ی همین تمایل انسان به ثبت وقایع است و سیر تاریخی پیشرفت تمدن را تا حد زیادی نشان می دهد.

در دورانی که ما زندگی می کنیم، این کار راحت تر شده. در چند صدم ثانیه می توان یک صحنه را ثبت و به تاریخ اضافه کرد. عکس فقط منتقل کننده ی حادثه ای که رخ داده نیست. بلکه اگر به خوبی ثبت شوند می توانند احساسات کسانی که در آن مکان و زمان حضور داشته اند را به نسل های آینده منتقل کند. بعید می دانم حتی یک قرن بعد هم کسی عکس عزاداری مادر آبادانی بر سر جنازه های از زیر آوار بیرون آمده را ببیند و قلبش از حجم این غصه سنگین نشود.

کار نیکو کردن از پر کردن است

اگر تا اینجای مطلب با یلووال مدیا همراه بوده باشید، متوجه شده اید که عکس گرفتن موقع وقوع یک حادثه و بعد از آن، شاید به نظر کار ساده ای برسد ولی تاثیر زیادی بر ادامه ی ماجرا و تاریخ دارد. بنابراین، در کنار اینکه باید حواسمان به بعد اخلاقی ماجرا باشد، مهم است که اصول عکاسی را نیز بدانیم. گاهی اوقات یک عکس ساده که با یک دوربین موبایل معمولی ولی با رعایت نکات عکاسی گرفته شده است، می تواند تاثیر بزرگی بر تاریخ بگذارد. مانند عکسی که از لحظه ی شهادت محمد الدوره، نوجوان فلسطینی در آغوش پدرش گرفته و نماد انتفاضه ی دوم شد. یا تصویر زوجی که بعد از برخورد هواپیما به برج های دوقلوی نیویورک، دست در دست هم در حال سقوط بودند و قطعا هیچ وقت از ذهن مردم جهان پاک نمی شود. عکاسی با دوربین موبایل نیز شاید ساده به نظر بیاید، ولی یادگیری اصول اولیه ی عکاسی می تواند به شما کمک کند که اگر روزی شاهد یک حادثه بودید، بتوانید نگارنده ی یکی از صفحات تاریخ باشید.