بررسی کلی روند تغییرات و پیشرفت فیلمبرداری در تاریخ سینما

چگونه فیلم و سینما به آنچه که امروز می بینیم تبدیل شد

فرض کنید می خواهید یک کیک خانگی درست کنید. یک دستور پخت عالی هم دارید. همه ی مواد اولیه را هم فراهم کرده اید. ولی یک همزن مناسب برای مخلوط کردن مواد ندارید. طبیعی است که اگر مواد را همینطور روی هم بریزید و مخلوط نکنید و داخل فر قرار دهید، نتیجه ی نهایی هیچ شباهتی به کیک نخواهد داشت. به نظر من فیلم هم همینطور است، یک کارگردان خلاق حتی با داشتن یک نمایش نامه ی مناسب و بازیگران حرفه ای، اگر یک فیلم بردار خوب نداشته باشد، نمی تواند فیلم خوبی بسازد. کاری که شاید بسیار ساده به نظر بیاید.

شاید با خود فکر کنید هر کسی می تواند فیلم بردار یک فیلم سینمایی شود. فقط کافی است پشت دوربین بایستد، حواسش به کادر بندی باشد و هر موقع که کارگردان گفت شروع به فیلم برداری کند. ولی ماجرا فراتر از این حرف ها است. فیلمبرداری یکی از فاکتورهای حیاتی فیلم است. بدون یک فیلمبردار خوب با زاویه‌ی دیدی خلاق و حرفه ای، کمبودی بزرگ در فیلم حس می‌شود؛ حتی اگر تمام عوامل دیگر کاملا خوب باشند. پس اگر شما هم می خواهید درباره ی هنر فیلم برداری در سینما و مسیری پیشرفت آن در تاریخ سینما و فیلم سازی بدانید، در این مقاله با یلووال مدیا همراه باشید.

تصاویر متحرک یا جادو روی صفحه ی نمایش

بدیهی است که تاریخ سینما بعد از اختراع دوربین فیلم برداری آغاز می شود. بدون این وسیله که تصاویز متوالی را پشت سر هم ضبط میکند، ساخت فیلم غیرممکن بود. بیشتر ما، مخصوصا اگر متولد دهه های پنجاه تا هفتاد باشید، با دوربین های فیلم برداری پاناسونیک بزرگ قدیمی آشنا هستیم. آن دوران اگر خانواده ای یکی از این دوربین های فیلم برداری را در خانه داشت، در بیشتر مراسم ها و جشن های فامیل و آشنایان دعوت می شد تا خاطره ی آن مراسم را برایشان ثبت کند.

اولین صحنه ای که توسط دوربین فیلم برداری ضبط و پخش شد، فیلم “ورود یک قطار به ایستگاه لا سیوتات” توسط برادران لومیر بود. این فیلم اولین مواجهه ی مردم با تصویر متحرک بود و گفته می شود تماشاگران از مقابل صفحه ی نمایش فرار کرده اند، چون فکر می کردند واقعی است. و این آغاز ورود جادوی سینما به زندگی روزمره بود.

ترکیب روایت با فیلم برداری توسط ژرژ ملی یس، شعبده باز و فیلم ساز فرانسوی آغاز شد. بعد از رونمایی از اختراع برادران لومیر، ملییس که در آن زمان یک شعبده باز حرفه ای بود، از لومیرها درخواست کرد تا دوربینشان را به او بفروشند ولی با مخالفت آن ها روبه رو شد. این مخالفت باعث نشد که شعبده باز فرانسوی از هدف خود دست بردارد. بلکه دوربین فیلم برداری خود را ساخت و با استفاده از استعداد شعبده بازی و داستن سرایی که داشت، شروع به ساخت استدیوی خود در حومه ی پاریس و ساخت فیلم بر اساس داستان کرد. در واقع به وجود آمدن بسیاری از ترفندها و تکینک های فیلم برداری مدیون کنجکاوی های ملییس است. تکینک هایی مانند حرکت آهسته، استاپ موشن، درآمیزی، برهمنمایی، نوردهی چندگانه و رنگ آمیزی دستی فریم ها.

پیوند صدا و تصویر و گذر از سینمای صامت

دوربین های فیلم برداری اولیه فقط قادر به ضبط تصویر بودند. تا قبل از اینکه صدا بتواند همزمان با تصویر ضبط شود، دوره ی طلایی فیلم های کلاسیک صامت بود. این دوره به دلیل  بازی‌های فوق‌العاده، استفاده از عنوان‌های میان‌نویس (عناوین بین پلان‌ها)، و همراهی موسیقی زنده برای فیلم‌ها در سالن‌ها مشهور است. اما فیلم های صامت با محدودیت های جدی و مهمی نیز روبه رو بودند.

فرآیند همگام سازی صدا و تصویر برای اولین بار در سال 1914 و در فیلم “درامای تصویری خلقت” به دست آمد که در آن اسلایدها و فونوگراف ها همگام شدند. اما این سیستم صدا گذاری «ویتافون» برادران وارنر بود که سینما را به سوی فیلم‌های بلند برد.

اما ضبط جلوه‌های صوتی (از جمله دیالوگ) و افزودن قطعات موسیقی با فیلم خواننده ی جاز در سال 1927 آغاز شد که به عنوان اولین فیلمی که دیالوگ‌های همگام داشت شناخته می شود.

فیلم برداری رنگی یا ادویه ای که غذای نهایی را خوشمزه تر کرد

تا سال 1939، تصاویر همه ی فیلم ها به صورت سیاه و سفید بود. اگرچه تعدادی از شاهکارهای سینمای کلاسیک جهان در این دوران ساخته شده اند، و حتی پس از گذربه سینمای رنگی هم فیلم هایی سیاه سفید معروفی ساخته شده اند. فیلم هنرمند که برنده ی اسکار بهترین فیلم در سال 2011 می باشد به صورت سیاه و سفید تولید شده بود. از معروف ترین فیلم های رنگی ساخته شده در فیلم معروف بر باد رفته در سال 1939، جایزه ی بهترین فیلم برداری رنگی را از آن خود کرد. فیلم جادوگر شهر از نیز جز اولین فیلم های مشهوری است که به صورت رنگی فیلم برداری شد.

تکنیک پرده ی سبز، که در حال حاضر نیز بسیار مورد استفاده قرار می گیرد، بعد از ظهور سینمای رنگی ایجاد شد. قبل از آن نیز از فیلم برداری در برابر یک پرده ی مشکی یا سفید برای حذف پس زمینه استفاده می شد. اما با گذر به دوران فیلم های رنگی، این تکینک در برابر پرده ی آبی و سپس سبز اجرا شد. اولین بار در سال 1940 برای فیلم دزد بغداد از صفحه ی آبی استفاده شد تا شخصیت جن ساخته شود.

دوربین های سبک و شروع سینمای موج نو فرانسه

بیشتر ما برای اولین بار با دیدن فیلم درباره ی الی با فیلم برداری روی دست آشنا شدیم. حسین جعفریان، فیلم بردار معروف بیشتر فیلم های اصغر فرهادی، همواره در زمینه ی اجرا و حتی خلق تکینک های جدید فیلم برداری پیشتاز است. اما این تکینک که امروزه به وفور در ساخت فیلم استفاده می شود، مدیون اختراع دوربین های فیلم برداری سبک و قابل حمل است.

دوربین های فیلم برداری قابل حمل باعث ایجاد موج نو در سینمای فرانسه شدند. یکی از معروف ترین فیلم های این دوران از نفس افتاده (1960) است که توسط ژان لوک گدار ساخته شد.

تجهیزاتی که فیلم بردارها را نجات دادند

علاوه بر تکنیک هایی که در طول تاریخ سینما به کمک فیلم بردارها آمده اند تا فیلم برداری را حرفه ای تر انجام دهند، تجهیزات نیز نقش مهمی در این سیر پیشرفت داشته اند. اولین تجهیز کمکی که ساخته شد، دالی (dolly) نام داشت. دالی، به بیان ساده، قرار دادن دوربین روی چرخ هایی است که در امتداد مسیر فیلم برداری حرکت می کنند. حرکت نرم دوربین وری ریل به شما کمک می کند تا  افرادی را که در حال راه رفتن و صحبت کردن هستند  دنبال کنید یا عکس‌هایی با میدان دید گسترده بگیرید. اما این تجهیز محدودیت های زیادی هم داشت.

تجهیز کاربردی دیگر، استدی کم  است. استدی کم راه حل موثری برای بسیاری از مشکلات فیلمبرداران بود. نرمی سیستم دالی به همراه آزادی فیلم برداری دستی. دستگاه استدی کم که دوربین را در به چند نقطه از بدن فیلم بردار، مثل پشت، شانه و سینه وصل می کند. استفاده از استدی کم باعث تولید شات های معروفی مانند اکوتر سواری پسرک درفیلم درخشش (1980) و کشتی روسی شد. جالب است بدانید که این فیلم تنها با یک برداشت 96 دقیقه ای ساخته شده است.

و در نهایت ما چیزی را میبینیم که فیلم بردار نشانمان می دهد

قطعا نمی‌توان اهمیت و ضرورت هیچ یک از عوامل تولید یک فیلم سینمایی را انکار کرد، اما بار اصلی فضاسازی لازم یک اثر سینمایی تا حدودی برعهده طراحی صحنه و لباس و تا حد بسیار زیادی تحت کنترل فیلم‌بردار است. در واقع فیلم ‌بردار است که با انتخاب بهترین قاب‌ها و حرکات دوربین، از تلاش‌های مجموعه عوامل دیگر پشت و جلوی دوربین به بهترین شکل بهره گیری می کند.

یک  مدیر فیلم برداری حرفه ای هدایت همه تیم فیلم‌برداری و نورپردازی برای تنظیم نور صحنه، رنگ، کادربندی، تنظیم نور ورودی و حرکت‌های مختلف دوربین را به عهده دارد. مجموعه این فاکتورها یک محیط بصری خاص را ایجاد می کنند تا مخاطب امکان درک بهتری از داستان، شخصیت‌ها و ایده‌های فیلم‌ساز داشته باشد.