آشنایی با فیلمبرداران صاحب سبک ایران و جهان

چنین کنند بزرگان

فیلمبردار شدن و فیلمبرداری کردن، چندان سخت نیست. البته اگر مثل خیلی از فیلمبرداران سریال های هزار قسمتی داخلی و خارجی، بخواهید فقط به ضبط کردن تصویر بسنده کنید و کاری به ظرافت های تصویر نداشته باشید.

اما راه دیگری هم پیش روی شما هست. همان راهی که فیلمبرداران بزرگ دنیا پیش گرفته اند و هنر خودشان را به رخ کشیده اند. راه سخت تری که به خلق هنری می رسد.

بد نیست در یلووال مدیا با چند نفر از این فیلمبرداران صاحب سبک آشنا شویم و ببینیم چه کرده اند.

فیلمبردار؛ جان آلکات

جان آلکات، فیلمبردار بریتانیایی، یکی از فیلمبرداران صاحب سبک دنیاست.

همکاری جان آلکات با استنلی کوبریک بخشی از بهترین و دیدنی ترین آثار سینمایی را به جا گذاشته است. او در زمان ساخت فیلم «۲۰۰۱: ادیسه فضایی» در تیم فیلمبرداری حضور داشت و نظر کوبریک را جلب کرد.

همکاری آلکات با کوبریک در فیلم های پرتقال کوکی و بری لیندون، در نهایت منجر شد به توسعه تکنیک های خلاقانه ای در ارتقاع هنر فیلمسازی.

آلکات برای فیلمبرداری«بری لیندون» از چهل و هشتمین دوره جوایز اسکار، جایزه اسکار بهترین فیلمبرداری را برای اولین و آخرین ‌بار به دست آورد.

فیلمبرداری این فیلم سیصد روز طول کشید. البته که چنین کاری، کار هر کسی نیست و هر فیلمبرداری از پس آن بر نمی آید. در تمام مدت فیلمبرداری، از نور مصنوعی استفاده نشد. برای اینکه بشود از نور طبیعی بهتر استفاده کرد، لنز ویژه ای طراحی شد.

پنج سال بعد از آن، برای فیلمبرداری فیلم درخشش کوبریک، آلکات از استدی-کم استفاده کرد. یعنی به کار گرفتن وسیله که لرزش و حرکات ناخواسته دوربین را حذف می کند.

با این کار، نوآوری آلکات در فیلمبرداری بیشتر دیده شد و نام او در فهرست بزرگترین فیلمبرداران تاریخ سینما ماند.

فیلمبردار؛ کریستوفر دویل

کریستوفر دویل از جمله فیلمبردارهای بزرگ سینماست که شنیدن داستان فیلمبردار شدنش جذاب است.

او در کارنامه کاری خود، بیشتر از صد فیلم ثبت کرده. فیلم هایی دیدنی از جمله «در حال و هوای عشق» اثر وون کاروای، «پارانوئید پارک» اثر گاس ون سنت، و «مرزهای کنترل» جیم جارموش.

جالب است بدانید اولین بار سی و یک ساله بود که به قول خودش بر اثر یک اتفاق پشت دوربین ایستاد. البته پیش از آن هم به عکاسی علاقه داشت اما تا آن روز دست به کارهای مختلفی زده بود و فکر فیلمبردار شدن در سرش نبود.

با این حال، قاب های تحسین برانگیز بسیاری از آثار وون کاروای، حاصل ذوق هنری اوست.

فیلمبردار؛ یانوش کامینسکی

یانوش کامینسکی، فیلمبردار بزرگ لهستانی با فیلم سینمایی «فهرست شیندلر»به شهرت جهانی رسید.

او با این فیلم هفت جایزه گرفت که یکی از آنها اسکار بهترین فیلمبرداری بود. با فهرست شیندلر، همکاری او با استیون اسپیلبرگ آغاز شد. همکاری بلندمدتی که کامینسکی را به فیلمبردار همیشگی و اصلی آثار اسپیلبرگ تبدیل کرد.

این دو هنرمند توانستند در یک همکاری طولانی، شاهکارهای برای تاریخ سینمایی خلق کنند. مثل فیلم «نجات سرباز رایان» که در سال ۱۹۹۸ دومین جایزه اسکار را به کامینسکی هدیه داد.

این فیلم که در دوران جنگ جهانی دوم می گذرد، با صحنه ای از نرماندی آغاز می شود که بعید است کسی آن را ببیند و از یاد ببرد. همین یک صحنه برای به رخ کشیدن توانایی فوق‌ العاده فیلمبرداری کامینسکی کفایت می کند.

از نکات جالب فیلمبرداری نجات سرباز رایان، استفاده از نوعی زیبایی‌شناسی و سبک خاص مربوط به فضای جنگ بود که از فیلم‌های موجود از میدان نبرد الها‌م ‌گرفته شد.

در عین حال کامینسکی از تکنیک‌ های بدیع متنوعی استفاده کرد. از جمله اینکه با تعمیر لنزهای قدیمی، و استفاده از آنها تلاش کرد به تصاویری «مه ‌آلود» و کمی «خش‌ دار» برسد تا کیفیتی ظاهرا واقعی‌تر بسازد.

جهان کامینسکی جهانی رؤیاگون و البته بسیار متنوع و چند بعدی است.

فیلمبردار؛ داریوش خنجی

یکی از پرطرفدارترین فیلمبرداران حال حاضر سینما، داریوش خنجی است. او در تعدادی از معروف ترین فیلم های تعدادی از معروف ترین فیلمسازان دنیا فیلمبردار بوده.

مثلاً «نیمه شب در پاریس» و  «تقدیم به رم با عشق» وودی آلن، یا فیلم های «هفت» دیوید فینچر، «دروازه نهم» رومن پولانسکی، و «عشق» میشائیل هانکه را فیلمبرداری کرده است.

یک بار هم در سال 1996 برای فیلمبرداری «اویتا» ساخته آلن پارکر نامزد جایزه اسکار شده. با وجود جوایزی که گرفته، اما خودش را جایزه بگیر نمی داند و دوست دارد از کارش لذت ببرد و به این جور چیزها فکر نکند.

او به بازی با تاریکی علاقه دارد و برای رسیدن به نور مورد نظرش حتی تمام پنجره های کاخ ورسای را کور کرده تا درخشش طلا و رنگ طلایی با نور شمع بیشتر جلوه کند. تمام پنجره های کاخ ورسای، یعنی حدود چهارصد پنجره!

درباره او می گویند هنرش این است که خوب به حرف کارگردان ها گوش می دهد و پیام آنها را به هدف خودش در فیلمبرداری تبدیل می کند.

وودی آلن او را یکی از فیلمبرداران متفکر جهان، و هنرمندی بسیار ظریف معرفی کرده است. همین ترکیب مهارت و نوآوری با انعطاف پذیری بوده که داریوش خنجی را به یکی از فیلمبرداران پر طرفدار سینما تبدیل کرده است.

فیلمبردار؛ علیرضا زرین دست

یکی از فیلمبرداران صاحب سبک در سینمای ایران علیرضا زرین دست است.

او در طول چهار دهه کار حرفه ای، توانسته سبک خاصی از فیلمبرداری ارائه دهد و به قول معروف، پای اثرش امضای شخصی بگذارد.

مثلاً استفاده کردن از تخته الوار ابداعی خودش، یا علاقه اش به گرفتن پلان – سکانس همراه با حرکت های پیچیده دوربین یا نور آبی، بخشی از استیل زرین دست در فیلمبرداری است.

تعدادی از فیلم های به یاد ماندنی سینمای ایران، از چشم زرین دست گذشته و ثبت شده اند. از «گزارش» عباس کیارستمی تا «پری» داریوش مهرجویی و «حکم» مسعود کیمیایی.

فیلم «خداحافظ رفیق» امیر نادری، اولین تجربه جدی زرین دست در فیلمبرداری بود. کاری که تا امروز به عنوان یک حرفه هنرمندانه و مستقل به آن نگاه کرده و تلاش کرده با هر فیلم، قدمی پیش برود.